یخون

یخون

واژه «یخون» در منابع مختلف دارای دو کاربرد و معنای متفاوت است و فهم دقیق آن به بافت زبانی و تاریخی متن بستگی دارد. در متون کهن فارسی، به‌ویژه بر اساس آنچه در لغت فرس اسدی آمده، «یخون» نامی برای سیاره «بهرام» یا همان ستاره مریخ است. در این کاربرد، واژه به‌عنوان اسم خاص نجومی به کار رفته و به یکی از اجرام آسمانی شناخته‌شده در دانش نجوم قدیم اشاره دارد که در متون ادبی و علمی گذشته از آن یاد شده است  از سوی دیگر، در زبان عربی، «يَخون» یک فعل مضارع از ریشه «خ-و-ن» است و به معنای «خیانت می‌کند»، «پیمان‌شکنی می‌کند» یا «راز را فاش می‌سازد» به کار می‌رود. این معنا در متون عربی، دینی، حقوقی و ادبی بسیار رایج است و به رفتار نقض امانت یا اعتماد اشاره دارد. برای مثال، در جمله «صديق لا يخون» معنای آن «دوستی که خیانت نمی‌کند» است. از نظر زبان‌شناختی، این دو معنا کاملاً از دو ریشه و دو نظام زبانی متفاوت سرچشمه می‌گیرند؛ یکی اسم خاص در فارسی کهن و دیگری فعل در عربی. بنابراین، هنگام تفسیر واژه باید به زبان متن و ساختار جمله توجه ویژه داشت. در یک تعریف جامع، «یخون» در فارسی کهن نام سیاره مریخ و در عربی فعل مضارع به معنای خیانت کردن و پیمان‌شکنی است.

لغت نامه دهخدا

یخون. [ ی َ ] ( اِخ ) بهرام بود یعنی ستاره مریخ. ( از لغت فرس اسدی ):
شمشیر او به خون شدن یخون بود ( ؟ )
در حکم گفت باشد مایل به خون یخون.عسجدی.در فرهنگهای دسترس من همه جا این کلمه را بخون ضبط کرده اند و شاهدی هم نیست. ( یادداشت مؤلف ). و رجوع به بخون شود.

فرهنگ فارسی

بهرام بود یعنی ستاره مریخ

تذو یعنی چه؟
تذو یعنی چه؟
رفیق یعنی چه؟
رفیق یعنی چه؟
فال امروز
فال امروز