محمد بن اشعث کوفی
محمد بن محمد بن اشعث کوفی که معمولاً با نام «ابن اشعث» شناخته میشود، از راویان و محدثان برجسته فرقه امامیه در قرن چهارم هجری (حدود قرن ۱۰–۱۱ میلادی) است. محمد بن محمد بن اشعث، ملقّب به «ابوعلی»، در شهر کوفه متولد شده و سپس به مصر مهاجرت نمود. وی در مصر ساکن شد و در «محله سقیفه جواد» اقامت گزید. از آنجا در درسهای علمی بزرگانی چون موسی بن اسماعیل بن موسی بن جعفر علیهالسلام شرکت نمود. درباره سال دقیق وفات او اختلاف وجود دارد ولی برخی منابع او را در زنده بودن تا حدود سال ۳۱۳ ق دانستهاند.
آثار و فعالیتها
وی از راویان شیعی بهشمار میرود و مهمترین اثر منسوب به او کتابی با عنوان الجعفریات (یا «اشعثیات») است؛ مجموعهای از حدود هزار روایت که گفته شده از امامان شیعه و از طریق «موسی بن اسماعیل بن موسی بن جعفر» نقل گردیدهاند. راویان و رجالیان شیعه او را شخصی «مُوثق» دانستهاند؛ مثلا در کتاب «رجال» نجاشی و علامه حلی آمده است: «محمد بن اشعث اهل کوفه و شخصیتی مورد اطمینان و از اصحاب ما (شیعه) میباشد». اما در میان برخی راویان اهل سنت، او مورد تردید یا ضعیف دانسته شده است.
جایگاه و نکات مهم
محمد بن اشعث نماینده مرحله میان راویان نخستین شیعه و دوره کلاسیک حدیث شیعی است و آثار او در مجموعه حدیثی امامیه به کار رفته است. کتاب جعفریات او یکی از مجموعههای رواییای است که در فهرست «اصول اربعمائة» (کتابهای چهارصد حدیثی شیعه) ذکر شده است. با وجود اعتباری که از منظر شیعه دارد، برخی منابع اهل سنت از او بهعنوان ضعیف یاد کردهاند؛ احتمالاً بهخاطر گرایش شیعی او یا بهدلیل اختلاف در اسناد. مهاجرت به مصر و زندگی و فعالیت در آنجا مؤید گسترش حوزه حدیث شیعی در خارج از عراق است و جابجایی مراکز علمی در آن دوره را نشان میدهد.
دانشنامه اسلامی
[ویکی شیعه] ابو علی محمد بن اشعث کوفی (زنده در ۳۱۳ ه.ق) معروف به ابن اشعث از راویان شیعه در قرن چهارم هجری قمری است. وی صاحب کتاب الجعفریات است که این کتاب یکی از اصول بر جای مانده از اصول اربعمأة امامیه می باشد.
ولادت وی در کوفه بوده است و نجاشی و علامه حلی او را کوفی می دانند. وی به مصر سفر کرد و در محله سقیفه جواد ساکن شد. هنگامی که فاطمیان قدرت را در دست گرفته بودند، محمد در آن جا رحل اقامت افکند و در درس موسی بن اسماعیل بن موسی بن جعفر(ع) شرکت کرد.
علامه حلی و نجاشی درباره او می گویند: محمد بن اشعث اهل کوفه و شخصیتی مورد اطمینان و از اصحاب ما (شیعه) می باشد.
[ویکی اهل البیت] ابوعلی محمد بن اشعث کوفی (زنده در 313 ه.ق)، یکی از راویان شیعه در قرن چهارم ه.ق می باشد.
ایشان در کوفه به دنیا آمد و در نوجوانی به مصر سفر کرد و در محله سقیفه جواد ساکن شد. او در مصر در آن دوران، تغییر و تحولات عظیمی را می دید.
هنگامی که فاطمیان قدرت را در دست گرفته بودند، محمد در آن جا رحل اقامت افکند و در درس موسی بن اسماعیل بن موسی بن جعفر شرکت کرد و از محضر آن بزرگواران بهره های فراوان برد. در همان جا بود که او تصمیم گرفت که کتاب الجعفریات را روایت کند. این کتاب بعدها به عنوان یکی از اصول چهارصدگانه و معتبر شیعه بشمار آمد.
علامه حلی در کتاب خلاصه و نجاشی، در کتاب رجال خود، درباره او می گوید: «محمد بن اشعث اهل کوفه و شخصیتی مورد اطمینان و شیعه می باشد...».
موسی بن جعفر بن اسماعیل بن موسی بن جعفر علیه السلام، مؤمل بن وهاب، علی بن زید فرایضی، هارون بن سعید ایلی، ابویحیی محمد بن برید مقری، محمد بن خلف بن عمر، محمد بن عویلی ایلی، اسماعیل بن اسحاق بن سهل اموی، موسی بن ابراهیم بن موسی بن جعفر علیه السلام.
ابومحمد سهل بن احمد بن عبدالله بن سهل دیباجی، ابوالفضل شیبانی، ابوالحسن علی بن جعفر بن حماد، عبدالله بن مفضل بن محمد بن هلال، ابراهیم بن محمد بن محمد بن عبدالله قرشی، ابومحمد عبدالله بن محمد بن عبدالله بن عثمان (معروف به ابن سقاء)، ابوالحسن محمد بن داوود بن سلیمان کاتب.
نجاشی در مورد او می گوید : او کتابهائی دارد که از همه را از پدرش به نقل از اجدادش نقل می کند من جمله آنها: کتاب الطهارة، کتاب الصلاة، کتاب الزکاة، کتاب الصوم، کتاب الحجّ، کتاب الجنائز، کتاب الطلاق، کتاب النکاح، کتاب الحدود، کتاب الدعاء، کتاب السنن و الآداب، کتاب الرؤیا.
محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، صفحه 364.