اخی فرج زنجانی (یا فرج بن حسن زنجانی) از عارفان و زاهدان نامدار قرن پنجم هجری در منطقه زنجان بود. منابع تاریخی، از جمله تذکرهها و نوشتههای عرفانی، او را شخصی فروتن، پارسا و مردی اهل عمل معرفی کردهاند. زندگی او نشاندهندهی سیر تحول روحی و عرفانی انسانی است که از شغلی ساده و روزمره آغاز کرد و به مقام معنوی والایی رسید.
در دوران جوانی، اخی فرج به شغل مکّاری مشغول بود؛ یعنی با حیوانات باری، بار مردم را از جایی به جای دیگر منتقل میکرد. اما به مرور، دل از دنیا برید و به سیر و سلوک معنوی روی آورد. گفته میشود که پس از تجربههای روحی عمیق، خانقاهی در زنجان بنیان گذاشت و به تربیت شاگردان و مریدان پرداخت. این خانقاه در زمان خود یکی از مراکز مهم معنوی و اجتماعی منطقه بود.
در برخی منابع آمده است که اخی فرج زنجانی با عارفان و اندیشمندان برجستهی زمان خود در ارتباط بوده و بر نسلهای بعدی تصوف در آذربایجان و ایران تأثیر گذاشته است. حتی برخی از پژوهشگران احتمال دادهاند که نظامی گنجوی، شاعر بزرگ ایرانی، از آموزههای او یا پیروانش تأثیر گرفته باشد. از او به عنوان یکی از نمادهای زهد، فروتنی و انساندوستی در تاریخ عرفان ایرانی یاد میشود.
