در یک معنای اصلی، «ضفره» به تودهای از ریگ گفته میشود که به صورت انباشته و رویهمنشسته شکل گرفته باشد و حالتی فشرده و متراکم پیدا کرده باشد. این معنا بیشتر در توصیف زمینهای شنی و بیابانی به کار میرود که در آن شنها به شکل تودهای و غیرپراکنده جمع شدهاند. در برخی توضیحات لغوی، این واژه به ریگهای کوبیده یا فشرده نیز اطلاق شده که در اثر فشار یا حرکت باد به هم متصل شدهاند. این کاربرد نشاندهنده توجه زبان عربی به جزئیات طبیعی و توصیف دقیق عناصر محیطی مانند شن و ماسه است. در معنای دیگر، «ضفره» نام جانور کوچکی است که به شتر آزار میرساند و باعث رنج و اذیت آن میشود. این حیوان در منابع لغوی به عنوان موجودی مزاحم برای شتر معرفی شده و در محیطهای بیابانی شناخته میشده است. وجود این دو معنای متفاوت نشان میدهد که واژه میتواند هم در توصیف عناصر طبیعی و هم موجودات زنده به کار رود. در متون قدیمی، چنین واژههایی معمولاً با توجه به سیاق جمله معنا میگیرند و بدون زمینه، مفهوم دقیق آنها مشخص نمیشود. در مجموع، «ضفره» به تودهای از ریگ فشرده یا جانوری کوچک و مزاحم برای شتر اطلاق میشود که هر دو معنا در منابع لغوی ذکر شدهاند.
ضفره
لغت نامه دهخدا
( ضفرة ) ضفرة. [ ض َ ف ِ رَ ] ( ع اِ ) ریگ توده کلان یا ریگ که بعض آن بر بعض نشسته باشد. ( منتهی الارب ). ریگ برکوفته. ( مهذب الاسماء ). ج، ضَفِر. || جانورکی است که شتر را رنجاند. ( منتهی الارب ).