سید محمد طباطبایی مجاهد

سید محمد طباطبایی مجاهد از فقیهان برجسته و مراجع بزرگ شیعه در قرن دوازدهم و سیزدهم قمری بود که به سبب حضور فعال در جنگ‌های ایران و روس و دعوت مردم به جهاد علیه ارتش روسیه، به «سید محمد مجاهد» شهرت یافت. او در سال ۱۱۸۰ قمری دیده به جهان گشود و فرزند سید علی طباطبایی، صاحب کتاب مشهور «ریاض المسائل» بود و در خاندان علمی و دینی پرورش یافت. سید محمد تحصیلات دینی خود را در شهر کربلا نزد دانشمندانی بزرگ همچون پدرش و نیز علامه بحرالعلوم که پدر همسرش بود، تکمیل کرد و در فقه، اصول و علوم اسلامی به جایگاه والایی رسید. او در زمان حیات پدرش به اصفهان مهاجرت کرد و حدود سیزده سال در آن شهر به تدریس، تحقیق و تربیت شاگردان پرداخت و به عنوان عالمی دانشمند و صاحب‌نظر شناخته شد. پس از وفات پدر در سال ۱۲۳۱ قمری، به کربلا بازگشت و مرجعیت شیعیان را بر عهده گرفت و به یکی از مهم‌ترین رهبران دینی شیعه در عصر خود تبدیل شد. دوران مرجعیت او همزمان با جنگ‌های ایران و روس بود و همین مسئله باعث شد که او همانند دیگر علمای بزرگ شیعه، در برابر تجاوز روس‌ها موضعی جدی و فعال اتخاذ کند. سید محمد ابتدا فتوای جهاد علیه روسیه را صادر کرد و سپس در اواخر عمر خود همراه گروهی از علمای عتبات به تهران و تبریز سفر کرد تا مردم را به مقاومت و جهاد تشویق کند و فتحعلی شاه قاجار را به ادامه نبرد با روس‌ها وادارد. این حرکت دینی و سیاسی در آغاز موجب پیروزی‌هایی برای سپاه ایران شد، اما در نهایت با عقب‌نشینی حکومت قاجار و شکست ایران، بخش‌هایی از سرزمین ایران بر اساس عهدنامه ترکمنچای از کشور جدا شد. سید محمد مجاهد پس از این حوادث، در مسیر بازگشت از تبریز در شهر قزوین در سال ۱۲۴۲ قمری درگذشت و پیکر او را به کربلا منتقل کردند و در همان شهر مقدس به خاک سپردند. او علاوه بر فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی، آثار علمی مهمی نیز از خود بر جای گذاشت که مشهورترین آن کتاب «مناهل» است و به همین دلیل گاه از او با عنوان «صاحب مناهل» نیز یاد می‌شود.