کلمه «تاوتک» واژهای مرکب از دو جزء «تا» و «تک» است که در اصل هر دو به معنای یگانگی و تنها بودن به کار میروند و در کنار هم معنای تأکیدی پیدا کردهاند. در برخی فرهنگهای لغت، این واژه را به معنای «دوتا» یا «هر دو» دانستهاند، اما بررسیهای دقیقتر نشان میدهد که این برداشت نادرست بوده است. بر پایه نظر پژوهشگران زبان فارسی، «تاوتک» در حقیقت به معنای «تنها، یگانه و فرد» است و برای تأکید بر یکتایی یا بیهمتایی به کار میرفته است. بنابراین این واژه بیشتر بار معنایی وحدت و انفراد دارد، نه دوگانگی. ساختار آن نیز از نوع ترکیب مترادف است، یعنی دو واژه هممعنی در کنار هم آمدهاند تا مفهوم را قویتر کنند. در متون کهن، چنین ترکیبهایی برای ایجاد تأکید و برجستگی معنایی بسیار رایج بوده است. از نظر دستوری، «تاوتک» یک اسم به شمار میآید که میتواند نقش صفت نیز بگیرد و حالت یگانگی را توصیف کند. در نتیجه، معنای درست این واژه «یگانه و تنها» است و نه «دو تا»، و کاربرد آن بیشتر در زبان و متون ادبی قدیم دیده میشود.
تاوتک
لغت نامه دهخدا
تاوتک. [ وُ ت َ ] ( اِ مرکب ) «تا» + «تک » ( ترکیب دوکلمه مترادف ). صاحب برهان و آنندراج آرند: بمعنی دوتا و هر دوتا باشد - انتهی. مضاعف و دوتا و دولا. ( ناظم الاطباء ). هر دو تنها بود، شاعر گوید:
بتک تاو کر بیشتر تاوتک ( ؟ )
که باشد که بیتی بود تاوتک.
( لغت فرس اسدی چ عباس اقبال ص 309 و حاشیه فرهنگ اسدی نخجوانی ).
محمد معین در حاشیه برهان پس از نقل معنی و شاهد لغت فرس اسدی آرد: پیدا است که تاوتک را مترادف و هر دو را بمعنی تنها و فرد گرفته و فرهنگ نویسان بعدی غلط خوانده و فهمیده اند. رجوع به «تا» و «تک » شود.
