واژه بازیگرنی واژهای فارسی و کهن است که در متون لغوی قدیمی ثبت شده و امروزه در زبان فارسی نو کمتر به کار میرود. بر پایه ناظمالاطباء و دیگر منابع لغت، بازیگرنی صفتی است به معنی زن بازیگر یا بانویی که در نمایش یا نمایشهای نمایشی نقشآفرینی میکند. این واژه از ترکیب «بازیگر» (به معنی هنرپیشه یا کسی که نمایش اجرا میکند) و پسوند «ـنی» ساخته شده است که برای مؤنثسازی یا اشاره به جنس زن به کار میرفته است.
در فارسی میانه و فارسی کهن، کاربرد پسوند «ـنی» برای ساختن اسم یا صفت مؤنث نسبتاً رایج بوده است. برای نمونه، واژههایی مانند «دلاورنی» (زن دلیر)، «خواندنی» (زن خواننده)، یا «هنرپیشهنی» در برخی متون دیده میشوند. از این رو، «بازیگرنی» بهلحاظ ساختاری معادل همان «بازیگر زن» در فارسی امروز است. با گذر زمان و تغییر ساختار زبان، این گونه پسوندهای مؤنثساز از رواج افتادهاند و جای خود را به ترکیبهای تحلیلی مانند «زن بازیگر» یا «بازیگر زن» دادهاند.
از دیدگاه تاریخی و ادبی، این واژه نشانهای از مرحلهای در تحول زبان فارسی است که در آن گرایش به استفاده از پسوندها برای تمایز جنسیت در واژهها وجود داشته است. در حالی که در فارسی نوین تمایز جنسیتی در اسمها معمولاً از میان رفته است، وجود واژههایی مانند «بازیگرنی» برای پژوهشگران زبانشناس، نشانهای از ساخت واژگانی غنی و متنوع در فارسی کهن به شمار میآید. بنابراین، این کلمه نهتنها به معنی سادهی «زن بازیگر» است، بلکه بخشی از تاریخ زبان و فرهنگ نمایشی ایران نیز محسوب میشود.
