ابوالعباس ابن خباز

[ویکی فقه] اِبْن ِ خَبّاز، ابوالعباس شمس الدین، یا ابوعبدالله احمد بن حسین (رجب ۵۸۹ - ۶۳۹ق / ژانویه ۱۱۹۳- ۱۲۴۲م )، ادیب، فقیه شافعی و زبان شناس نابینای موصلی است.
از شیوه و چگونگی زندگانی وی اطلاع چندانی در دست نیست. ذهبی وی را اصلاً از اهالی اربل می داند، اما غسانی او را زاده موصل پنداشته است و یمانی نیز گوید که وی ساکن موصل بود و در همین شهر نشو و نما یافت و به تحصیل علوم متداول پرداخت. از استادان و شاگردان وی نیز اطلاعی در دست نیست. اما گویند وی بعد از شیخ خویش بر کرسی استادی تکیه زد و به تدریس علوم نحو، لغت، عروض، فرائض و حساب پرداخت و در این امر چنان موفق بود که بسیاری از طالبان علم نزد وی گرد می آمدند.
داشتن حافظه قوی
حافظه بسیار نیرومند وی، زبانزد خاص و عام بود به گونه ای که یمانی کسی را در آن زمان همانند او نشناخته است. از جمله گویند الایضاح، التکملة، المفصل و نیز چندین دیوان شعر را حفظ داشت. ذهبی او را به خصوص در علوم ادب زبردست دانسته و از او به «العلامه» یاد می کند. در خلال کارهای او به نوعی کوشش در نوآوری نیز برمی خوریم، مثلاً در مورد این اصل که زیادت حرف در کلمه بر زیادت معنی دلالت دارد، جست و جوی بسیار کرده و استادانش را در این امر عاجز دیده است و سپس خود با پژوهش بسیار و با توجه به تفسیر فخررازی (د ۶۰۶ق / ۱۴۰۹م ) مثالهای فراوانی در این زمینه عرضه کرده است. ابن خباز شعر نیز می سروده است. اما در منابع بجز چند بیت از او چیزی در دست نیست: ذهبی چهار بیت، ابن تغری بردی دو بیت در تغزل و یمانی دو بیت در نکوهش معاصران از وی نقل کرده اند.
وفات
وی ۵۰ ساله بود که در موصل چشم از جهان فروبست. در سال مرگ وی اختلاف است. متقدمان تا سیوطی مرگ او را ۶۲۹ق دانسته اند، اما سیوطی تاریخ وفات او را ۶۳۷ ق می داند. مدرس بر اساس نسخه خطی الغرة ابن خباز تاریخ اتمام تألیف آن را ۲۳ صفر ۶۳۹ق دیده و به قطع، مرگ او را چند ماهی بعد از این تاریخ ذکر کرده است. نسخه اسکوریال. نیز مؤید این نظر است.
آثار
...