این اصطلاح به چندین معنا و کاربرد مختلف اشاره دارد:
تاریکی و جهل: در این معنا، شب زده به کسانی گفته میشود که در تاریکی جهل و نادانی به سر میبرند و از آگاهی و دانش کافی محروم هستند. این افراد به نوعی زندگی میکنند که تحت تأثیر غفلت و نادانی قرار دارند.
خواب و بیداری: افرادی که خواب شب را برای مدت طولانی از دست میدهند و در طول روز میخوابند، نیز به عنوان شب زده شناخته میشوند.
کوهنوردی: در زمینه کوهنوردی، این اصطلاح به گروه یا فردی نسبت داده میشود که در حین صعود یا بازگشت به شب برخورد میکنند و مجبور به شبمانی میشوند.
شعر و ادبیات: در اشعار نیما یوشیج، این واژه به تصویر جامعهای غفلتزده و تاریک اشاره دارد. در شعر می تراود مهتاب، نیما به توصیف حال و هوای عصر شب زده و زندگی در جامعهای که تحت تأثیر ظلم و نادانی است، میپردازد.
آلبوم موسیقی: همچنین، شب زده عنوان یک آلبوم موسیقی اثر ابی است که نخستین بار در سال ۱۹۸۷ توسط شرکت ترانه بر روی کاست منتشر شد و سپس در سال ۱۹۹۱ نسخهای جدید بر روی سی دی با لیست آهنگهای متفاوت عرضه گردید. این آلبوم در سال ۲۰۰۵ نیز با طراحی جلد جدید منتشر شد. این مجموعه شامل گزیدهای از ترانههای ابی پیش از انقلاب است و شامل ۱۰ ترانه است که شعر شب زده یکی از برجستهترین آنها به شمار میرود. این شعر به موضوعاتی چون غربت، انتظار، عشق و ناامیدی میپردازد و با زبانی شاعرانه و عاطفی، حس و حال عمیق انسانی را منتقل میکند.
به زبان خارجی : معادل انگلیسی این واژه benighted است که به معنای گرفتار در تاریکی و جهل است.
