تزاحم امتثالی

[ویکی فقه] تزاحم امتثالی به تنافی میان دو یا چند حکم فعلی در مقام امتثال می گویند.
تزاحم امتثالی، مقابل تزاحم ملاکی و تزاحم حفظی، و به معنای تنافی میان دو یا چند حکم فعلی در مقام امتثال است؛ یعنی علت تنافی و تزاحم، عجز و ناتوانی مکلف از انجام متعلق آن احکام در یک زمان است؛ پس تزاحم امتثالی در جایی است که مکلف در یک زمان با دو تکلیف فعلی رو به رو شود و نتواند آن دو را امتثال کند.
← مثال
تزاحم امتثالی همان تزاحم اصطلاحی است که از ابتکارات مرحوم «میرزای قمی» می باشد.
تعریف کتاب بحوث
در کتاب «بحوث فی علم الاصول» آمده است:«التزاحم الامتثالی و هو ما اذا کان الملاکان فی موضوعین و فعلین الا انه للتضاد بینهما لا یمکن الجمع فی مقام الامتثال فهذا التزاحم انما هو فی مرحلة الامتثال الناشی من ضیق القدرة علی الجمع و القدرة تکون دخیلة فی التحریک و الامر».
فرق تزاحم ملاکی و تزاحم امتثالی
...

💡 (ربّ العالَمين ) يعنى امكان رشد و تربيت براى همه وجود دارد. نه تنها خوبان كه بدهانيز در حال بهره گيرى از نعمت هاى الهى هستند. (كُلاًّ نُمِدُّ هؤ لاءِ وَ هؤُلاءِ)(194) خداوندمى فرمايد: ما همه را كمك مى كنيم و ميدان را براى همه باز گذاشته ايم تا هركس به هرهدفى كه دارد برسد. البتّه چون دنيا دار تزاحم و موانع است، طبيعى است كه همه كسبه همه آرزوهايش نمى رسد.

💡 14 در جهان مادّيات، بروز تضاد و تزاحم قطعى است، مهم آن است كه انسان در اين بين خط الهى را گم نكند. (بعضكم لبعض عدو... فمن اتّبع هداى... )

💡 اين جريان عجيب نيست، زيرا دنيا جاى تزاحم و تعارض ‍ است، و نعمتها و خوشيهاى دنيوىهميشگى نبوده و پايدار نيست.

💡 و معلوم است كه چنين چيزى قسر دائمى نخواهد بود، و اگر صرف اينكه (نفسى از نفوسميتوانسته كمالى را بدست آورد، و بخاطر عمل عاملى و تاءثير علت هائى نتوانسته بدستبياورد، و از دنيا رفته ) قسر دائمى باشد، بايد بيشتر و يا همه حوادث اين عالم، كهعالم تزاحم و موطن تضاد است، قسر دائمى باشد.