تنافی عرضی

ناهمخوانی

سازگاری، اتفاق

[ویکی فقه] تنافی عرضی به ناسازگاری میان مدلول دو دلیل به قرینه امر خارجی اطلاق می شود.
تنافی عرضی، مقابل تنافی حقیقی و به معنای تکاذب میان مدلول دو دلیلی است که ذاتاً با یک دیگر تنافی نداشته و در خارج قابل جمع می باشند، ولی به واسطه دخالت عوامل خارجی با یک دیگر تنافی پیدا کرده اند، مانند: تنافی دو حدیثی که یکی از آن دو، در ظهر روز جمعه، نماز جمعه و دیگری نماز ظهر را واجب می داند؛ این دو دلیل ذاتاً با هم تنافی ندارند، زیرا از نظر عقل، مانعی وجود ندارد که هم نماز جمعه واجب باشد و هم نماز ظهر، ولی اجماع، که دلیل خارجی است، قائم شده بر این که تنها یک نماز در ظهر روز جمعه، تشریع شده است؛ از این رو، اجماع سبب می شود که دو حدیث، یکدیگر را نفی کنند.