امتثال ظنی تفصیلی

[ویکی فقه] امتثال ظنی تفصیلی عمل به مصداقِ ظنّیِ معیّن متعلق تکلیف است.
امتثال ظنی تفصیلی، مقابل امتثال ظنی اجمالی می باشد و در جایی است که مکلف، به تکلیف خود نسبت به انجام یا ترک فعل معینی ظن دارد و سپس همان را در خارج به عنوان متعلق تکلیف امتثال می نماید، مانند آن که مکلف، به جهتی خاص به عنوان قبله، ظن پیدا کرده و به همان سمت نماز می خواند.
توضیح
مراد از ظن در امتثال ظنی تفصیلی، ظن خاص نیست، زیرا ظن خاص در حکم علم است، بلکه مراد ظنی است که دلیل خاص بر اعتبار آن قائم نشده باشد. برخی، ظن مطلق را بنا بر کشف، در زمان انسداد باب علم، به علم ملحق می کنند. (به خلاف ظن مطلق بنا بر حکومت ).و عده ای، ظن مطلق را در زمان انسداد باب علم به طور مطلق از نوع امتثال ظنی می دانند.
نکته
تا امکان امتثال اجمالی وجود دارد، نوبت به امتثال ظنی نمی رسد و تا امکان امتثال ظنی وجود دارد، نوبت به امتثال احتمالی نمی رسد
عناوین مرتبط
...

💡 اشاره الف. ممكن است براى ترك كارى معين، مثلاً اطاعت امر ذبح، علت هاى متعددى باشد؛ خواه آن علل همگى براى يك نفر حاصل باشد و خواه به نحو توزيع كه هر كدام به استناد علت خاص از امتثال دستور دريغ كرده اند. آنها در اين حديث آمده، با اغماض از بحث سندى مفيد حصر علت نيست.

💡 به هر تقدير، يكى از ره آوردهاى اين تعبير، بيان سرعت اجابت تكوينى مخاطب و عدم تاءخير و تراخى او در امتثال است؛ يعنى به طور سريع يهود لدود بوزينه شدند: وو كان اءمر اللّه مفعولاً)(314) و به قول ابوجعفر طبرى نبايد نسبت به اين مطاعن بنى اسرائيل تفكيك روا داشت؛ به طورى كه ساير مثالب آنها را واقعى تلقّى كرد، ولى جريان بوزينه شدن را تمثيل دانست.(315)

💡 از اين تحليل بر مى آيد كه اوزان ذلكم خيرٌ لكم عند بارئكم در آيه مورد بحث،وزان بل اءحياءٌ عند ربهم يرزقون (1055)است و براى تثبيت شهادت مقتولان بنىاسرائيل سند خوبى است (1056). سرّ تكرار بارئكم و تصريح به اسم ظاهر و عدماكتفا به ضمير، مى تواند همين مطلب مهمى باشد كه ارائه شد. البته اگر كسى اولا،توبه نكرده باشد و ثانيا، براى امتثال حكمقتل يكديگر مبادرت نكرده باشد، مشمول فيض مزبور نخواهد بود.

💡 برهمين اساس ممكن است گفته شود اين جمله به تنهايى، لزوم آگاهى به همه اصول و فروع كلى دين، اعم از مسائل كلامى و فقهى را طلب مى كند؛ زيرا امتثال اين نهى و پرهيز از شرك در مقام ذات و مقام عمل، بدون آشنايى با امور لازم در اعتقاد و عمل، تحقّق نمى يابد. با اين بيان موارد و مصاديق چهارگانه اى كه پس از اين جمله بيان شده مى تواند تفصيل پس از اجمال و ذكر خاص بعد از عام باشد.

💡 باز در معناى (وجه ) بعضى گفته اند: (مراد از آنعمل صالح است، و معناى آيه اين است كه: هر عملى در معرض عدم است به جز آن عملى كهبنده خدا آن را به عنوان امتثال امر خدا به جا آورد، كه خدا آن را باقى مى دارد وباطل نمى كند تا اينكه ثواب او را بدهد و يا به خاطر اينكهمقبول درگاه خدا واقع شد، با قبول او ديگرقابل هلاك نيست، چون عمل با جزاء معاوضه شده، و جزاء قائم مقامعمل شده، و جزاء هم هلاك پذير نيست ).