به معنای ویژگیها و امتیازهای خاص پیامبر اکرم صلیاللّهعلیهوآلهوسلم است که در منابع دینی و فقهی، جایگاه ویژهای دارد. واژهی خصائص جمع خصیصه است و به ویژگیها و صفاتی اطلاق میشود که موجب تمایز فردی از دیگران میگردد. در اصطلاح دینی، مقصود از خصائص النبی ویژگیهای منحصر به فرد حضرت محمد صلیاللّهعلیهوآلهوسلم و دین اوست که او را از سایر انسانها چه پیامبران پیشین و چه مسلمانان ــ متمایز میسازد. این اصطلاح، هم بُعد تکوینی وجود پیامبر را در بر میگیرد و هم جنبهی تشریعی زندگی و رسالت ایشان را شامل میشود.
حیطهی بحث در موضوع خصائص النبی گسترده است و مجموعهای از ویژگیهای ذاتی و تکوینی پیامبر اکرم را در بر میگیرد؛ از اوصاف و شمایل ظاهری گرفته تا مقامات باطنی و معنوی ایشان. همچنین، رفتارها، فضایل اخلاقی، کرامات و معجزات، و رویدادهای مهم دوران حیات رسول خدا در این حوزه مورد توجه قرار میگیرد. افزون بر این جنبهها، بخشی از خصائص پیامبر مربوط به تشریعات خاصی است که تنها به ایشان اختصاص دارد یا دربارهی او مقرر شده است و سایر مسلمانان در آن احکام با وی مشترک نیستند.
در معنای خاص فقهی، خصائص النبی بیشتر به مجموعهی احکام اختصاصی پیامبر اکرم اشاره دارد؛ احکامی که خداوند متعال تنها برای آن حضرت تشریع کرده و اختصاص به ایشان دارد. این دسته از احکام، گاه بیانگر جایگاه ممتاز پیامبر در نظام تشریع الهیاند و گاه نشانگر مسئولیتها و تکالیف ویژهای هستند که بر دوش ایشان نهاده شده است. بدین ترتیب، بحث خصائص النبی نه تنها از دیدگاه معرفتی و اعتقادی حائز اهمیت است، بلکه از منظر فقهی نیز جایگاهی بنیادین در شناخت حدود، حقوق و وظایف پیامبر بزرگ اسلام صلیاللّهعلیهوآلهوسلم دارد.
