متشابهات قران

[ویکی فقه] متشابهات قرآن. متشابهات کتاب، آیات فاقد معانی روشن و قابل حمل بر وجوه مختلف می باشد. و در اصول فقه کاربرد دارد.
متشابهات کتاب، مقابل محکماتِ کتاب می باشد. متشابه در لغت، به چیزی گفته می شود که قسمت های مختلف آن به یک دیگر شباهت دارد، و در اصطلاح، کلامی است که دارای نوعی ابهام می باشد؛ به بیان دیگر، به آیاتی که دلالت آن ها بر معانی روشن نباشد، به گونه ای که وجوه مختلف و گوناگونی در آن راه داشته باشد، متشابه گویند.
بیان نمونه
این گونه موارد به بررسی عمیق نیاز دارد و چه بسا آن را باید به محکمات ارجاع داد، مانند آیه کریمه:﴿وَ الْمُطَلَّقاتُ یَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوء...﴾ که کلمه «قرء» در فرهنگ لغت عرب دارای دو معنای متضاد است:یکی «حیض» و دیگری «طهر»، یا مانند آیه:﴿أَوْ یَعْفُوَا الَّذِی بِیَدِهِ عُقْدَةُ النِّکاحِ...﴾ که مراد از کسی که می تواند عقد نماید، ولیّ یا زوج او است.و یا مانند آیه:﴿... فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَیَمَّمُوا صَعِیداً طَیِّباً﴾ که مراد از کلمه «صعید»، یا مطلق روی زمین است یا خاک خالص.در قرآن مجید آمده است:﴿هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ مِنْهُ آیاتٌ مُحْکَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ...﴾.
مصادیق محکمات
میان اصولیون و مفسران بحث است که کدام آیات از محکمات قرآن و کدام آیات از متشابهات آن می باشد؛ برخی مانند مرحوم « شیخ انصاری » گفته اند:نصوص و ظواهر قرآن جزء محکمات، و بقیه از متشابهات می باشد.نکته:تشابه دارای اسبابی است، از جمله: اشتراک لفظی (مانند کلمه «قرء» در آیه یاد شده)، اشتراک معنوی (مانند آیه:﴿جاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَی الْمَدِینَةِ﴾ که رجل، بین افراد متفاوت مشترک است) و مردد بودن مرجع ضمیر یا موصوف و یا جمله موصول، مانند:﴿أَوْ یَعْفُوَا الَّذِی بِیَدِهِ عُقْدَةُ النِّکاحِ﴾.
عنوان مرتبط
...

💡 سپس مى افزايد: در خبرهاى ما نيز متشابهات و محكماتى هست، مانند متشابهات و محكمات قرآن؛ پس شما متشابهات آن را به محكمات آن اخبار برگردانيد و بدون توجه به محكمات، از متشابهات پيروى نكنيد. زيرا در اين صورت گمراه خواهيد شد؛ ان فى اءخبارنا متشابها كمتشابه القرآن و محكما كمحكم القرآن، فردوا متشابهها الى محكمها و لا تتبعوا متشابهها دون محكمها فتضلوا. (82)

💡 قسم دوم آنكه: متشابهات در مقابلمحكمات است. گويند: (متشابهات ) آياتى هستند كه مراد حقتعالى از آنها معلوم نيست؛مثل اينكه بگوييم: (آن شير است ) اينجا براى شنونده معلوم نمى شود كه آيا مراد(شير نوشيدنى ) است يا (حيوان درنده ).

💡 اين نيز اشكال دارد، براى اينكه تمامى آيات احكام احتياج به بيانرسول خدا (صلى اللّه عليه و آله ) دارد، با اينكه قطعا متشابه نيست، كه بيانش مكررگذشت، و همچنين آيات نسخ شده بطور مسلم از متشابهات است، كه بيانش گذشت، بااين كه احتياجى به بيان ندارد، چون چيزى نظير ساير آيات احكام است.

💡 پيروان اين دو مذهب درباره اصالت قرآن متفقالقول هستند و خود را ملزم مى دانند تا به حلال و حرام و امر و نهى و مباح و روايش سرتسليم فرود آورند و به آنها عمل كنند. اما درتاويل آيات قرآن، بويژه درباره متشابهات آن، سخت با يكديگر اختلاف دارند.