اسباب مغالطه خارج قیاس

[ویکی فقه] اسباب مغالطه خارج قیاس یکی از اصطلاحات به کار رفته در علم منطق بوده و به معنای عوامل ایجاد مغالطه، خارج از متن استدلال است.
در تقسیم بندی سنتی، اسباب مغالطه بر دو قسم است:۱. اسباب یا اجزای صناعی مغالطه؛۲. اسباب مغالطه خارج قیاس.
توضیح اصطلاح
مراد از اسباب مغالطه خارج قیاس، اسبابی است که باعث به وجود آمدن مغالطه می شوند، اما آن اسباب، خارج از قیاس مغالطی است، مانند: استهزاء، تشنیع، قطع کلام، لغات غیر مانوس بکار بردن، نسبت دروغ به مخاطب دادن، عیوب مخاطب شمردن. این امور سبب محکومیت مخاطب می شود، بدون آن که وارد بحث و گفتگو شوند.
علل مغالطه خارج قیاس
شرح مختصر برخی از آن اسباب و امور به شرح ذیل است: ۱. تشنیع بر طرف مغالطه، مانند اینکه مطلب دقیق تر از آن است که امثال تو بفهمند تو را چه رسد که در معقولات تصرف کنی؟! ۲. تکذیب طرف بدین گونه که هر چه بگوید، گر چه از اولیات باشد، انکار و تکذیب شود.۳. تاویل گفته طرف به گونه ای که با این تاویل، سخن او دروغ به نظر رسد.۴. آوردن عبارات پیچیده که باعث سرگردانی طرف شود.۵. به کار بردن الفاظ بی معنا و کلمات نامربوط و تکرار آن به گونه ای که سبب پریشانی فرد مقابل شود تا حدی که نتواند بر آغاز و پایان گفتار احاطه یابد و اصل مقصود را دریابد.۶. عیب گیری به گفته های مخاطب از قبیل اینکه مطالب تو کهنه و در عین حال؛ اوهام، خرافات، خیالات، تُرّهات است یا اینکه مطالب تو گرفته شده از انسان های نادان، دلایل تو تقلیدی و بی بنیان است و امثال اینها….۷. خصم را به اعتراف به مطلب باطلی وادار کند.۸. مخاطب را خشمگین کند و عیب های او را به رخش بکشد.۹. بلند سخن گفتن درحالی که با حرکات دست توام باشد.۱۰. گفتن سخنانی برای اینکه عقاید مخاطب نزد مردم، باطل جلوه کند.علامه حلی می گوید که اسباب و علل مغالطه خارج قیاس، عبارت است از: زشت و مفتضح جلوه دادن مخاطب در جمع حاضران، نسبت دادن او به کودنی و دروغ جلوه دادن سخن او از راه افزایش یا کاهش چیزی در کلام او یا تفسیر آن یا گیج کردن وی در جواب دادن، از طریق آوردن عبارات پیچیده یا مبالغه در دقیق بودن معنا و کودنی مخاطب یا ناسزا گفتن یا از درک مطلب او مانع شدن و یا پرگویی و تکرار مطلب به نحوی که مخاطب نتواند موضع و مطالب آن را تشخیص دهد.
مغالطه ادعای بدون استدلال
...

💡 بعضى از پيروان مسلكهاى ساختگى در عصر ما براى توجيه مسلك خود، آيه فوق رادستاويز قرار داده و با اشتباه كارى و مغالطه خواسته اند آن را بر منظور خود تطبيقكنند، اتفاقا با غالب مبلغين آنها كه انسان روبرو مى شود از جمله دلائلى كه فورا به آنمتشبث مى شوند همين آيه (يدبر الامر من السماء الى الارض... مى باشد، آنها مىگويند:

💡 ذوالحدین معمولاً طوری صورت‌بندی می‌شود که طبق آن ناگزیرید بین دو گزاره الف یا ب یکی را انتخاب کنید؛ در حالتی که این دو گزاره درست (تنها حالت‌های قابل بیان) باشند، دوگانه درست است و در صورتی که حالات دیگری امکان‌پذیر باشد به آن دوگانه جعلی گفته می‌شود که از انواع مغالطه است.

💡 و صرف اينكه اراده فعل مستلزم رغبت، و كراهت ازفعل مستلزم نفرت است باعث نمى شود كه بگوييم مراد از سعه قلب اراده و مقصود از ضيققلب كراهت است و اين مغالطه، و يكى از دو مقارن را در جاى آن ديگرى اخذ كردن است. و ازاين عجيب تر اينكه چون خيال كرده كه آيه با آندليل عقلى كه اقامه كرده منطبق است گفته: لفظ آيه بر ايندليل عقلى دلالت دارد-.

💡 با اينكه سخن نمرود بى معنى و كارش مغالطه احمقانه اى بيش نبود و ابراهيم ميتوانستآنرا رد كند ولى چون حاضران از علم و دانش محروم و از درك تفاوت بين برهان و مغالطهناتوان بودند، ابراهيم از آن گذشت و دليل ديگرى ارائه داد و گفت:

💡 در تحلیل فی‌البداهه، به صرف وقوع یک رویداد، قانونی برای آن وضع می‌شود. این نوع تحلیل در جایی که یک رابطه علی جست نمی‌شود، بخصوص گمانه‌زنی‌های پزشکی، به‌کار می‌رود. ممکن است این نوع تحلیل غلط یا مغالطه باشد.