ابن ابی سمال

«ابن ابی سمال» عنوانی است که در منابع تاریخی و رجالی شیعه برای دو تن از محدثان شیعی سده دوم هجری قمری، یعنی ابراهیم و اسماعیل، فرزندان ابوبکر محمد بن ربیع بن سمعان بن هبیره اَزدی اَسدی به کار رفته است. این دو برادر از خاندان‌های کهن و شناخته‌شده شیعی در شهر کوفه بودند و نسب خاندان آنان به قبیله بنی‌اسد می‌رسید. خاندان ابن ابی سمال در قرون نخستین اسلامی از خانواده‌های علمی و حدیثی شیعه به شمار می‌آمد و چندین راوی و نویسنده از میان آنان برخاسته بودند. شهرت این دو به «ابن ابی سمال» از نیای آنان، یعنی سمعان یا شمعان، گرفته شده است که به «ابوسمّال» معروف بود. برخی منابع تاریخی نام او را به صورت «شِمعان» و برخی دیگر «ابوسماک» ثبت کرده‌اند، اما مشهورترین صورت همان «ابوسمّال» است. ابراهیم و اسماعیل در شمار راویان و محدثان شیعی قرار داشتند و نام آنان در کتاب‌های رجالی و حدیثی ذکر شده است. محیط علمی کوفه در آن دوران یکی از مهم‌ترین مراکز شکل‌گیری و گسترش اندیشه‌های شیعی بود و خاندان این دو نیز در همین فضا فعالیت می‌کردند. در برخی گزارش‌های تاریخی آمده است که نیای آنان، یعنی ابوسمّال، چندان پایبند به مسائل دینی نبوده و رفتارهایی برخلاف آموزه‌های دینی از او نقل شده است. با این حال، شهرت علمی و حدیثی فرزندان و نوادگان این خاندان سبب شد نام «ابن ابی سمال» در میان راویان شیعه شناخته شود.

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] اِبْن اَبی سَمّال، عنوان دو تن از محدثان شیعی در سده ۲ق /۸م به نام های ابراهیم و اسماعیل، فرزندان «ابوبکر محمد بن ربیع بن سِمْعان بن هُبَیْرة بن مُساحق اَزْدی اسدی» می باشد.
سلسله نسب این خاندان به قبیله بنی اسد می رسد.
ابن حزم علی، جمهرة انساب العرب، ج۱، ص۱۹۴- ۱۹۵، قاهره، ۱۹۴۸م.
سمعان نیای ابراهیم و اسماعیل به ابوسمّال معروف بود که یعقوبی
یعقوبی احمد، تاریخ، ج۱، ص۲۶۸، بیروت، ۱۳۷۹ق /۱۹۶۰م.
از برخی روایات تاریخی چنین برمی آید که او چندان پای بند مسائل دینی نبوده است. گفته شده است که سمعان یک بار در ماه رمضان به روزه خواری و باده گساری نشست و هنگامی که علی (علیه السلام) وی را فراخواند، گریخت.
ابن قتیبه عبدالله، الشعر والشعراء، ج۱، ص۲۴۶-۲۴۷، به کوشش احمد محمد شاکر، بیروت، ۱۹۶۴م.
...
[ویکی شیعه] اِبْن ِ اَبی سَمّال عنوان دو تن از محدثان شیعی، به نامهای ابراهیم و اسماعیل، فرزندان ابوبکر محمد بن ربیع بن سِمْعان بن هُبَیره بن مُساحق ِ اَزْدی ِ اسدی است که در قرن دوم هجری قمری می زیسته اند.
سلسله نسب این دو و خاندان آن ها، به قبیله بنی اسد می رسد. این خاندان در کوفه از کهن ترین خاندان های شیعی بوده و در قرنهای نخستین اسلامی راویان و مؤلفان چندی از آن برخاسته اند.
سمعان، نیای ابراهیم و اسماعیل به ابوسمّال معروف بود و به نظر می رسد که به همین دلیل، آن دو به ابن ابی سّمال شهرت یافته اند. یعقوبی، نام ابوسمّال را، شِمعان آورده است. بعضی از منابع کهن ابوسمّال را ابوسمّاک نوشته اند که احتمالاً درست نیست.