نیر اعظم در شناخت نبض و انواع ان

[ویکی نور] نیر اعظم در شناخت نبض و انواع آن. نیر اعظم که در مبحث شناخت نبض و انواع آن، به زبان فارسی نگاشته شده، تألیف حکیم محمداعظم ناظم جهان، از مشاهیر و اکابر اطبای هندوستان است.
مبحث نبض از مهم ترین و در عین حال مشکل ترین مباحث در طب سنتی است. کتاب «نیر اعظم» از سلسله کتاب های پزشکی حکیم محمداعظم است که به این مبحث اختصاص دارد و مؤلف با بیانی شیوا و روان، مهم ترین مسائل مربوط به نبض را به رشته تحریر درآورده است.
مؤلف، در مقدمه کتاب انگیزه اش را از نگارش این اثر چنین بازگو می کند: «معترف به قصور فهم و وجدان، مفتقر به غفران رب رحمان، محمداعظم خان، ولد سلطان الاطباء، ملک الحکماء، حکیم شاه اعظم خان - غفر الله لهما - می گوید که چون نبض از دلائل کلیه احوال بدن است و در معرفت او فوائد بسیار و منافع بی شمار متیقن، لهذا خواستم که در آن، رساله ای متضمن فوائدی که از آن اکثر کتب طبیه خالی است و سیما از اقسام مرکبات غیر مشهوره نبض و اسباب او که احدی از متقدمین سلف و متأخرین خلف مفصلاً به ذکر آن نپرداخته، بنویسم تا سائر اعزه از مطالعه آن انتفاع کثیر حاصل نمایند و راقم آثم را به دعای حسن خاتمت یاد فرمایند و اگر در محلی سهو و نسیان که از لوازم انسان است دریابند به قلم عفو اصلاح دهند و این رساله را از جهت اشتمال او بر کثرت افادت و هم به مناسبت اسم خود، موسوم به نیر اعظم ساختم و بنایش به یک مقدمه و دو تعلیم و خاتمه نهادم و طرفه تر آنکه تاریخ اختتام او نیز از این اسم برمی آید.
تکه آخر این عبارت، اشاره به تاریخ تألیف این رساله دارد؛ یعنی مجموع ابجدی حروف نیر اعظم، مطابق سال تألیف آن است که مجموع این حروف، سال 1271ق را به عنوان سال تألیف نشان می دهد.
کتاب، دارای یک مقدمه، دو بخش و یا به تعبیر مؤلف، دو تعلیم و خاتمه است.

💡 دانی که چیست نیر اعظم فروغیا کمتر فروغ طلعت تابنده ماه ما

💡 نور دزدند از شعاعش اختران دیده ز آنک هست جرم او چو جرم نیر اعظم منیر

💡 کی سایه بود ترا که خود نور توئی وین نیر اعظم فلک سایه تست

💡 نیر اعظم دو باشد: شمس و عقل جسم و جان باشند عقل و شرع و نقل

💡 وزیر اعظم هند آن که نیر اعظم ز رای روشن او کرده استفاده ی نور

💡 از پرتو رای تو بُود شعله ی خورشید چون جرم مه از شعشه ی نیر اعظم