میرزا حسین کسمایی

[ویکی فقه] میرزا حسین کسمایی، از روحانیون مبارز و مشروطه خواه ایران در قرن چهاردهم هجری بود.
وی در ۲ شعبان ۱۲۸۸ ق در رشت به دنیا آمد و در مدرسه جامع آن شهر به فراگیری ادبیات فارسی و عربی پرداخت. در ضمن نزد مسیو ژان فرانسوی، زبان فرانسه را نیز آموخت و سپس برای تکمیل تحصیلات دینی، عازم عتبات شد و پس از دو سال تحصیل، به گیلان بازگشت و امام جماعت مسجد صالح آباد رشت گردید.
حمایت از جنبش مشروطیت
ورود کسمایی به رشت، مقارن طلیعه جنبش مشروطیت ایران بود (۱۳۲۴ ق). او با آگاهی از شرایط سیاسی زمان در مساجد بر ضد استبداد به ایراد سخنرانی پرداخت و به سبب شور سیاسی و صراحت لهجه در بیان حقایق، به عنوان خطیبی انقلابی معروف گردید.پیش از بمباران مجلس توسط محمدعلی شاه (۲۳ جمادی الاول ۱۳۲۶ ق)، کسمایی به همراه میرزا کوچک جنگلی به قصد کمک به مشروطه خواهان تهران، روانه این شهر شد، اما در میانه راه از کشتار بیرحمانه آنان توسط قوای محمدعلی شاه آگاه گردید.
مسافرت به فرانسه
وی چون مورد پیگرد نکراسوف، کنسول روسیه تزاری در رشت قرار داشت، اقامت در گیلان را صلاح ندانست و به قصد مسافرت به فرانسه و درمان کلیه درد خود، با لباس مبدل از طریق روسیه عازم آن کشور شد. چندی بعد چون نکراسوف به کسمایی دست نیافت، خانه و زندگی او را در رشت غارت کرد. کسمایی پس از معالجه در پاریس به تحصیل علوم اجتماعی پرداخت و ضمناً هنر نقاشی را در موزه لوور فراگرفت.
بازگشت به رشت
...

💡 در حکومت آقا بالاخان سردار افخم حاکم گیلان، پس از آنکه مجاهدین بر اوضاع شهر مسلط شدند حاکم مستبد را کشتند. سپس به سراغ سایر مخالفان رفتند. میرزا حسین کسمایی مسؤول قتل او در شب دوم ربیع‌الثانی ۱۳۲۷ مطابق با آوریل ۱۹۰۹ بود. در تابستان ۱۹۱۹ افسر سیاسی بریتانیا در رشت به تهران گزارش داد که در حدود ۱۳ سال پیش، این او [یعنی کسمایی] بود که همراه دیگر مجاهدین از خانه آقا شیخ علی مجتهد بازدید کرد و به او در حضور خانواده اش شلیک کرد و او را کشت. وقتی به خانه‌اش بر می‌گشت شنید که شیخ نمرده و پزشکی فرستاده شده‌است. لذا باز به خانه‌اش برگشت و به در کوبید و گفت «دکتر ماوزر [نوعی تفنگ] آمده.» وقتی وارد شد و دید شیخ هنوز زنده‌است گلوله‌های بیشتری به بدن و سرش شلیک کرد.

💡 در این دوره میرزا با از دست دادن برخی دوستانش همچون دکتر حشمت، حاج احمد کسمایی و میرزا حسین کسمایی، که اثرات مهمی در قیام او داشتند، همراه با یاران جدیدش حسن خان آلیانی معین الرعایا پس به بعضی دیگر از دوستانش که تمایلات چپ‌گرایانه دارند از جمله احسان الله خان و خالو قربان میدان می‌دهد و آن‌ها نیز میرزا را ترغیب به نزدیکی با اتحاد جماهیر شوروی می‌کنند. همین اقدامات است که به برخی منتقدان میرزا اجازه می‌دهد او را متهم به جدایی طلبی کنند. در تاریخ ۲۸ اردیبهشت ۱۲۹۹ خورشیدی نیروهای ارتش سرخ شوروی به بهانه تعقیب روس‌های سفید وارد انزلی شدند. جنگلی‌ها از این فرصت استفاده کرده و رشت را تصرف می‌کنند. سپس میرزا به انزلی می‌رود و پس از ملاقات با نماینده شوروی در انزلی، با آن‌ها بر سر ایجاد یک حکومت خودمختار سوسیالیستی (با تمایلات چپ گرایانه و البته حفظ شعائر دینی مردم) در محدوده گیلان به توافق می‌رسد و این مقدمه‌ای بر تشکیل کمیته انقلاب و برقراری حکومت جمهوری می‌شود. قوای شوروی جنگلی‌ها را تشویق می‌کردند که تهران را فتح کرده و حکومت جمهوری را در کل ایران توسعه دهند.