اخذ ما بالفعل مکان ما بالقوه

[ویکی فقه] اخذ ما بالفعل مکان ما بالقوه از اصطلاحات به کار رفته در علم منطق بوده و یکی از مصادیق مغالطه سبب سوء اعتبار حمل است.
یکی از موارد سوء اعتبار حمل، مشتبه شدن محمول بالقوه با محمول بالفعل است که به سبب حذف قید و عدم تصریح، دو قضیه با یکدیگر مشتبه می شوند؛ مثلاً هر گاه گفته شود: «هر ساکتی سخن می گوید»، اگر مقصود این باشد که در حال خاموشی بالفعل، سخن می گوید دروغ و محال است و اگر چنین اراده شده باشد که قوه سخن گفتن در او موجود است، قضیه، راست و صحیح است.محمول بالفعل نیز گاهی با «ما بالقوه» مشتبه می شود؛ مانند: «هیچ مردی نمی تواند سخن بگوید، زیرا زبان نگشوده است» که اگر در این قضیه، قصد شده باشد که هر مردی در زمان نوزادی، زبان نگشوده است، صحیح، و فعلاً دروغ و باطل است.

💡 فجعل لهم السبيل الى اخذ ما امرهم به و ترك ما نهاهم عنه، و وضع التكليف عناهل القصان و الزمانة، و السلام

💡 لنما حقى على هذه الامه كرجل له حق على قوم الىاجل معلوم. فان احسنوا و عجلوا له حقه قبله حامدا. و ان اخره الى اجله غير اخذه غير حامد وليس يعاب المر بتاخير حقه انما يعاب من اخذ ما ليس له.