«نعمةالله ولی» یکی از بزرگترین عرفای قرن هشتم هجری قمری و بنیانگذار طریقت صوفیان نعمةاللهی است که زندگی عرفانی و معنوی برجستهای داشت. او در سال ۷۳۰ یا ۷۳۱ ه.ق در حلب به دنیا آمد و دوران جوانی خود را در عراق گذراند و سپس به مکه مهاجرت کرد و در محضر شیخ عبداﷲ یافعی تلمذ نمود. پس از وفات استاد، به شهرهای سمرقند، هرات و یزد رفت و در سمرقند به ریاضت و تمرین معنوی پرداخت و به تدریج به مقام عرفانی بالایی رسید. در نهایت، شاه نعمةالله ولی به کرمان آمد و در قصبه ماهان ساکن شد و بیست و پنج سال آخر عمر خود را در آنجا به تربیت مریدان و تهذیب نفس گذراند. او حدود یکصد سال عمر کرد و در سال ۸۴۳ ه.ق در ماهان درگذشت و تربت او اکنون زیارتگاه صوفیان و علاقهمندان به معنویت است. شاه نعمةالله ولی در آثار خود به وحدت وجود، اهمیت تهذیب نفس و نزدیک شدن به خداوند تأکید میکرد و اشعار عرفانی بسیاری از او باقی مانده است. او معتقد بود که همه موجودات در حقیقت یکی هستند و طلب حقیقت و معرفت الهی تنها راه رسیدن به آرامش روحی است. از نگاه او، اولیا و صوفیان آئینه صفات حق و واسطهای برای نزدیک شدن به ذات الهی هستند و مقامشان نزد خداوند والاتر از دیگران است. زندگی و سیرت او الهامبخش مریدان و علاقهمندان به عرفان شد و سلسله نعمةاللهی پس از او گسترش یافت و تا امروز ادامه دارد.
نعمهاﷲ ولی
لغت نامه دهخدا
( نعمةاﷲ ولی ) نعمةاﷲ ولی. [ ن ِ م َ تُل ْ لا هَِ وَ ] ( اِخ ) ( شاه... ) ابن عبداﷲبن محمدبن عبداﷲبن کمال الدین حلبی کوهبنانی کرمانی، ملقب به نورالدین و متخلص به سید و معروف به شاه نعمةاﷲ ولی، از اعاظم عرفای قرن هشتم هجری قمری و مؤسس طریقت صوفیان نعمةاللهی است. به سال 730 یا 731 هَ. ق. در حلب ولادت یافت. مادرش از ایل شبانکاره فارس بود. دوران جوانی او در عراق گذشت، سپس به مکه رفت و هفت سالی در آنجا مقیم گشت و در مجلس شیخ عبداﷲ یافعی تلمذ کرد و پس از وفات استاد به ترک مکه گفت و برخی از عمر خود را در سمرقند و هرات و یزد بسر برد و بخصوص در سمرقند اربعین ها به ریاضت پرداخت و سرانجام به کرمان آمد و در قصبه ماهان مقیم گشت و بیست و پنج سال آخر عمر خود را در آنجا گذراند و پس ازعمری طولانی - در حدود یکصد سال - به سال 843 هَ. ق. در همانجا درگذشت و تربتش زیارتگاه صوفیان و مریدان و معتقدانش گشت و هم اکنون مزار او در ماهان با شکوه و صفایی تمام برجاست و همه ساله گذشته از مریدان سلسله های گوناگون نعمةاللهی، بسیاری از مردم عادی غیر صوفی نیز به زیارت آن می شتابند. از اشعار اوست:
پادشاه و گدا یکی است یکی
بی نوا و نوا یکی است یکی
دردمندیم و دردمی نوشیم
درد و درد و دوا یکی است یکی
آینه صد هزار می بینم
روی آن جانفزا یکی است یکی
مبتلای بلای بالاییم
مبتلا و بلا یکی است یکی
قطره و موج و بحر و جوهر چار
بی شکی نزد ما یکی است یکی
نعمةاﷲ یکی است در عالم
طلبش کن بیا یکی است یکی.رندان باده نوش که با جام همدمند
واقف ز سرّ عالم و از حال آدمند
حقند اگر چه خلق نمایند و در صور
بحرند اگر چه در نظر ما چو شبنمند
دانندگان حضرت ذاتند و اولیا
آئینه صفات حق و اسم اعظمند
پیشند از ملایک و بیشند از بشر
گر چه کمند از خود و از هر کمی کمند
جمعند همچو شانه و با دوست رو به رو
گر چه چو زلف یار پریشان و درهمند
در اولیا به چشم حقارت نظر مکن
زیرا که نزد حضرت عزت مکرمند.
( از سعدی تا جامی ص 682 به بعد ) ( زندگی و آثار شاه نعمةاﷲ ولی، دکتر نوربخش ) ( مجمع الفصحا چ دکتر مصفا ج 4 ص 87 ). رجوع به بستان السیاحةج 2 ص 528 و تذکرةالشعرا، دولتشاه ص 333 و تذکره غنی ص 137 و حبیب السیر ج 4 ص 7 و 517 و 606 و ریاض العارفین ص 119 و ریحانة الادب ج 4 ص 301 و طرایق الحقایق ج 1 ص 219 و ج 2 ص 145 و ج 3 ص 2 و فهرست کتابخانه ٔمجلس شورای ملی ج 2 ص 217 و ج 3 ص 465 و فهرست کتابخانه مدرسه عالی سپه سالار ج 2 ص 581 و قاموس الاعلام ج 6 و کلیات قاسم انوار چ سعید نفیسی ص 91 و مجالس المؤمنین ص 131 و مجالس النفایس ص 137 و 383 و مرآة الخیال ص 60 و نامه دانشوران ج 7 ص 117 و نتایج الافکار ص 705 شود.
