نسخ مصلحت

[ویکی فقه] نسخ حکم شرعی به لحاظ ملاک و مصلحت آن را نسخ مصلحت گویند. این بحث در اصول فقه کاربرد دارد.
نسخ مصلحت، مقابل نسخ جعل، و به معنای نسخ ملاک یا مصلحتی است که شخص به وجود آن در شیء معین اعتقاد داشته است، اما انتفای آن مصلحت بر او آشکار می گردد.
نکته
نسخ مصلحت در حق خداوند متعال محال است، چون لازمه آن، نسبت دادن جهل به حق تعالی است، مگر آن که گفته شود خداوند از اول، به پایان یافتن مصلحت بعد از مدتی علم داشته است.

💡 همچو یعقوب ز نو مصلحتی ساخته‌ام تازه نرد نظری با پسری باخته‌ام

💡 ابن حجر هيتمى نيز در كتاب صواعق خود مى نويسد: ابن مسعود از عثمان بسيار بد مى گفتو از او خرده مى گرفت و مصلحت او در بركنار كردنش ‍ بود(179). اگر چه هر مجتهدىدر موردى كه اجتهاد كرده بر او بحثى نيست، اما اين خرده گيران ملعون رانه ادراكى است ونه شعورى (180).

💡 ولى نيك پيداست كه اين پذيرش باز از روى ناچارى و مصلحت وقتى انجام شده؛ زيرااگر خلافت انتخابى است ابى بكر حق نداشت كسى را به جاى خود تعيين كند و اگرانتصابى است رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله على عليه السّلام را نصب كرده بود وابوبكر در برابر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله با وجود على عليه السّلام باز حقنداشت كسى را نصب كند، چه آنكه تعيين امام يا با مردم است يا بارسول خدا صلّى اللّه عليه و آله.