نائب تنگری

نائب تنگری. [ ءِ ب ِ ت َ ] ( ترکیب اضافی، اِمرکب ) یعنی قائم مقام خدا، چه نائب در عربی قائم مقام باشد و تنگری در ترکی خدا را گویند. و آن کنایه است از خلیفه و پادشاه. ( برهان قاطع ). تنگری بفتح تا وسکون نون و کاف فارسی، ترکی قدیم: خدا:
ترک توئی ز هندوان چهره ترک کم طلب
زآنکه نداده هند را صورت ترک، تنگری.( از برهان چ معین، حاشیه ص 522 ).

یعنی قائم مقام خدا. چه نائب در عربی قائم مقام باشد و تنگری در ترکی خدا را گویند.

💡 نخبگان حاکم مغول این خاندان‌ها سرانجام در جمع ترک‌ها که آنها را فتح و بر آن حکمرانی کردند، جمع شدند، بنابراین به عنوان تورکو-مغول‌ها شناخته شدند. این نخبگان به تدریج اسلام (از مذاهب قبلی مانند تنگری‌باوری) آوردند و همچنین زبان‌های ترک را پذیرفتند، در حالی که نهادهای سیاسی و حقوقی مغول را حفظ کردند.

💡 هدف شمن‌ها رسیدن به قلمروی نهم، بهشت ابدی است، اما تنها بزرگ‌ترین شمن‌ها می‌توانند به این سطح معنوی صعود کنند. بر پایه بسیاری از منابع دانشگاهی، تنگری‌باوری در دوره امپراتوری، به ویژه در قرن ۱۲ تا ۱۳، بیشتر به یکتاپرستی تبدیل شده بود.

💡 تنوع ناهمواری‌ها در قزاقستان قابل توجه است. بلندترین نقطه، قله کوه خان تنگری، در مرز قرقیزستان در محدوده تین شان قرار دارد که ارتفاع آن از سطح دریا ۷۰۱۰ متر است. پایین‌ترین نقطه کشور گودی قره‌قیه، ۱۳۲ متر پایین‌تر از سطح دریا است که در استان مین‌قشلاق در شرق دریای خزر جای گرفته‌است.

💡 در منطقه قالمیقستان نخست کیش پاگان، سپس شمن‌باوری و بعد از آن با حضور خزرها یهودیت رواج داشت. الان‌ها اسلام را به این منطقه آوردند و به ورود اردوی مغول تنگری‌باوری رواج یافت. نوقایی‌ها که بعداً به منطقه آمدند مسلمان بودند و پس از آن‌ها اویرات‌ها/قالمیق‌ها که به دین بودا باور دارند در این منطقه مسکن گزیدند.

💡 امپراتوری جدید چنگیزخان پایه‌های مذهبی داشت البته بر همان مذهب قدیمی ترک و مغولان که اعتقاد به ادارهٔ دنیا توسط نیروهایی نامرئی داشتند عوامل مزدیسنی و چینی نیز اضافه شد خان بزرگ نماد تنگری یعنی آسمان بود و حالتی خدایی داشت.

💡 امای (ریشه ترکی umāy در اصل به معنای جفت، پس از تولد) الهه باروری و باکرگی است. امای شبیه الهه‌های مادر زمین است که در ادیان مختلف جهان یافت می‌شود و دختر تنگری است.