جایگاه ادله اربعه در معاملات

[ویکی فقه] جایگاه سنت، اجماع و عقل در معاملات
روش شناسی از علوم ضروری و کاربردی در شاخه های مختلف علمی است و هر علمی به حسب گزاره ها، اهداف و سنخ قضایای آن روش های خاصی را می طلبد. فقه و اصول و در نهایت اجتهاد از این قاعده مستثنی نیست. با این حال مورد غفلت قرار گرفته و کم تر بدان پرداخته شده است. مجله (کاوشی نو در فقه) بر آن است تا با ارائه دیدگاه های علمی بزرگان و صاحب نظرانی که دارای سبک علمی هستند، قدم هایی را در این راستا بردارد. آنچه که در پیش رو دارید، تقریر درس مکاسب آیت اللّه مددی است که بیانگر روش اجتهادی وی و جایگاه قرآن در فقاهت از دیدگاه ایشان است که به قلم فاضل محترم آقای سلمان دهشور نگاشته شده است.بحث قرآن و مبانی ما راجع به آیاتی از قرآن که قابل استناد بودند گذشت. اینک به قسمت دوم ادله که روایات باشد می پردازیم.
معانی غرر
بدون شک روایات و سننی از رسول الله (صلی الله علیه وآله وسلم) درباره انواع معاملات صادر شده است، مانند این روایت: (نهی النبی عن بیع الغرر). (غرر) به سه معنا آمده است: جهالت، فریب و خطر
وجه جمع بین سه معنا
مرحوم نائینی در وجه جمع بین این سه معنا، کلام لطیفی دارد. وی می گوید: جهالت منشأ فریب، و فریب منشأ واقع شدن انسان در خطر است. پس هر سه معنا درست است. بعضی از علما به استناد این آیه، قائل به جواز بیع مجهول شده اند؛ چرا که (تجارة عن تراض) است. امروزه بیع مجهول یکی از ارکانی است که در دنیای سرمایه داری در این عصر، منشأ جمع ثروت شده است. به این صورت که شیء مجهولی را می فروشند یا یک تومان و یا صد میلیون تومان عایدشان می شود. بنابر روایت (نهی النبی عن بیع الغرر)، اگرچه بین طرفین تراضی باشد، ولی به دلیل غرری بودن، منهی است.
دیدگاه ها درباره سنن رسول اکرم
...

💡 در دولت غزنوى تشكيلاتى دو بخشى وجود داشت كه بخشى از آن، ديوان وكالت بود كه املاك خالصه را اداره مى نمود و بر جنبه ى مالى امور حرم سلطان نيز نظارت داشت. ديوان وزير كه زير نظارت سلطان بود، عمده ترين ديوان مالى كشور و دخل و خرج اموال، با اين ديوان بود و ديوان فرعى آن يعنى ديوان استيفا، مامور بود تا معاملات را در دفاتر كل ثبت نمايد و علت آن را بنويسد.

💡 با اينكه همه اين معاملات باطل است شارع آن را از باب مسامحه وتسهيل براى متشرعين جايز دانسته، و اگر جايز نمى دانست و استثناء (الا ان تكونتجاره عن تراض ) را نمى آورد احدى از اهل دين رغبتى به تجارت نشان نمى داد، و درنتيجه نظام مجتمع دينى مختل مى شد.

💡 در فقه اسلامى از اين قانون در مسائل حقوقى استفاده شده و پاره اى از معاملات وقراردادهاى تجارى كه جنبه كمك به گناه دارد، تحريم گرديده، همانند فروختن انگوربه كارخانه هاى شرابسازى و يا فروختن اسلحه به دشمنان حق و عدالت و يا اجاره دادنمحل كسب و كار براى معاملات نامشروع و اعمال خلاف شرع (البته اين احكام شرائطى داردكه در كتب فقهى بيان شده است ).

💡 در سال ۱۳۳۸ قمری به خوزستان بازگشت و در شوشتر اقامت گزید و بنا به دعوت مدرسه جزایری (حوزه علمیه شوشتر) بتدریس علوم مختلف اشتغال ورزیده وبنا به اخذ مدرک سردفتر داری از وزارت عدلیه، اقدام به تأسیس دفترخانه ازدواج و طلاق و معاملات نمود. او بیشتر اوقات خویش را به مطالعه و تحقیق مشغول بود، تا قبل از پیری که به ناتوانی چشم مبتلا گشت.

💡 این ضعیف گفت خداوندا اگر از نعمتهای دنیاوی بردارم در آن حضرت از آن بی‌شمارست و درنظر همت آن صاحب دولت بس بی‌اعتبار است و اگر از معاملات دینی بردارم بحمدالله آنجا انبار بر انبارست و کشتی همت او از بار طاعت گرانبارست و اگراز انواع علوم بردارم در آن حضرت علم و علما بسیارست و از انواع علوم خروار بر خروارست و قطار در قطار.

💡 در اين زمان سندهاى بسيارى، مانند وام هاى بذر، خوراك، سيم (نقره ) و قراردادهاى معمولى بازرگانى، فروش زمين، ملك يا خانه يا كشتزارها و اجاره نامه براى آن ها و رسيد پرداخت اجاره بها فروش بوده، صورت اسامى رعيت هاى وابسته به زمين هاى زراعتى بزرگ و معاملات با آن ها، صورت اسامى روستاييانى كه به طور آزاد كار مى كردند و موارد بسيار ديگر از اين قبيل ديده مى شود. (29)