جامع العلوم فی اصطلاحات الفنون

[ویکی نور] جامع العلوم فی اصطلاحات الفنون یا دستور العلماء تألیف قاضی عبدالنبی بن عبدالرسول احمدنگری (متوفی 1173ق) از دانشمندان هندی قرن دوازدهم است. این کتاب از جمله دایرةالمعارف های اسلامی عربی است که به تبیین و توضیح اصطلاحات علوم و فنون مختلف در زمان نگارنده پرداخته است.
کتاب، مشتمل بر خطبه کتاب و متن اثر است. در متن اثر اصطلاحات به ترتیب حروف الفبا تنظیم شده است. در جلد اول تا حرف جیم و در جلد دوم تا حرف عین ذکر شده است. باقی جلدهای کتاب موجود نیست.
در رابطه با این فرهنگ می توان به چند نکته اشاره نمود:
فهارس آیات، احادیث و آثار، اعلام، فرق و مذاهب، اسامی کتب، اماکن، مصادر و مراجع و نیز فهرست موضوعات در انتهای کتاب ذکر شده است.
آدرس آیات، روایات، معانی برخی الفاظ، شرح حال برخی اعلام، معرفی برخی آثار و نیز توضیحات مفیدی در پاورقی های کتاب ذکر شده است.

💡 از سده سیزدهم هجری، جنبشی در ایران آغاز شد که پالایش پارسی را از واژگان، اصطلاحات و تعبیرات بیگانه، به ویژه عربی تجویز می‌کرد. این جنبش از زمان پادشاهی ناصرالدین شاه (۱۲۶۴–۱۳۱۳ق) آغاز شد و پس از چندی به صورت جنبشی درآمد که تا حدی بر آگاهی‌های تاریخی و تعصّب ملّی استوار بود. سره‌نویسی در سده سیزدهم هجری به دنبال ساده‌نویسی پدید آمد که واکنشی در برابر نثر مصنوع و دشوار آن روزگار بود.»