واژه «ثمره الطرفا» در منابع طب سنتی و متون کهن به میوه یا برآمدگیهای کوچک درخت گز (تامرکس) اشاره دارد که در برخی منابع با نامهایی مانند گزمازج یا گزبار نیز شناخته میشود. این ثمره معمولاً به شکل برجستگیهای ریز و گاهی سهگوش بر روی شاخههای درخت گز ظاهر میشود و از نظر طبیعت در طب سنتی دارای طبعی گرم و خشک دانسته شده است. در نگاه پزشکان سنتی، این ماده بیشتر خاصیت قابض دارد و به همین دلیل در درمان برخی مشکلات بدن که نیاز به جمعکنندگی یا بندآوردن دارند مورد استفاده قرار میگرفته است. یکی از کاربردهای مهم آن در گذشته، کمک به بند آوردن خونریزیها و تقویت بافتهای ضعیف بدن بوده است. همچنین از آن برای تسکین دردهای دهان و دندان و تقویت لثهها استفاده میشد و گاهی به صورت خمیر یا ترکیب با مواد دیگر به کار میرفت. در برخی متون طب سنتی، این ماده همراه با سرکه یا نمک برای کمک به باز شدن برخی انسدادهای داخلی مانند مشکلات کبد و طحال توصیه شده است. بنابراین «ثمره الطرفا» تنها یک میوه ساده نیست، بلکه در طب سنتی جایگاه دارویی داشته و به عنوان مادهای درمانی با اثرات قابض و تقویتکننده شناخته میشده است. در مجموع، این واژه به برآمدگیها یا میوههای درخت گز اطلاق میشود که به دلیل خواص دارویی خود در درمانهای سنتی کاربرد داشتهاند.
ثمره الطرفا
لغت نامه دهخدا
( ثمرةالطرفا ) ثمرةالطرفا. [ ث َ م َ رَ تُطْ طَ ]( ع اِ مرکب ) عذبه است و گز مازج نیز گویند. ( اختیارات بدیعی ). بار درخت گز است بزرگتر از عذبه که ثمره ٔأثل باشد و مثلث شکل و گز مازج عبارت از اوست و درافعال مثل ثمرة الاثل است و خالی از حرارت لطیفه و جلای لطیف و تقطیع نیست. ( تحفه حکیم مؤمن ). گزمازوست. ثمرةالکبر. بپارسی بارگز گویند. گرم است در سیوم وخشک است در چهارم چون به سرکه و نمک پرورش دهند سده جگر بگشاید و صلابت سپرز ببرد و طبع را نرم دارد.
فرهنگ فارسی
عذبه است و گز مازج نیز گویند