تذکره شعرای یزد

[ویکی نور] تذکره شعرای یزد، از آثار عباس فتوحی یزدی است که نویسنده در آن، شرح حال حدود پانصد نفر از شاعران یزدی در دوره های ایلخانان، تیموری، صفویه، افشاریه، زندیه، قاجاریه، مشروطیت و معاصر را به صورت مستند و مختصر بیان کرده و نمونه هایی از اشعارشان را آورده است.
این کتاب از یک مقدمه از ایرج افشار و سه مقدمه از نویسنده و متن اصلی (شامل هفت دوره: 1. ایلخانان، 2. تیموری، 3. صفویه، 4. افشاریه، 5. زندیه، 6. قاجاریه، 7. مشروطیت و معاصر) و ملحقات تشکیل شده است.
در مقدمه ایرج افشار که آن را در تهران، در تاریخ اول تیرماه 1366 نوشته، چنین آمده است:
«خاک یزد از سرزمین های کم شاعر ایران است... تذکره ای که از شعرای یزد در این کتاب انتشار می یابد نمای روشنی از تاریخ ادبی شهر یزد در هفتصد سال است و لازم بود که چنین مجموعه ای در دسترس باشد... در این تذکره تقریبا نام و شعر همه شاعران شناخته یزد هست... ناگفته نماند که آقای فتوحی از آوردن سرگذشت و شعر دو سه تن به خواهش خودشان خودداری کرده است... حدود خاک یزد در دوره های مختلف تاریخی تابع تقسیمات و مقتضیات حکومتی و سیاسی بوده است. نایین و بافق و بیابانک و ابرقو در این جریان ها گاه جزء یزد بود و گاه از حوزه سیاسی و حکومتی یزد خارج می شد. به همین ملاحظه است که آقای فتوحی نام شاعران بافقی و بیابانکی را در این تذکره آورده و از آن ابرقو و نایین را نیاورده است...».
نویسنده در مقدمه چاپ اول چنین نوشته است:

💡 ابوعلی سینا به عربی و فارسی شعر می‌سروده است. حدود هفتاد و دو بیت شعر فارسی در کتاب‌های مختلف و تذکره‌ها بدو منسوب شده است در میان ابیات بوعلی سینا طنزهای تکان دهنده‌ای به چشم می‌خورد که نشان از بی‌ارزشیِ جهان هستی و ضعف و ناتوانیِ آدمیان از دیدگاهِ اوست.

💡 بنا بر نوشته ایرج افشار بر مؤلف تذکره جلالی هم اشتباهی در تشخیص هویت این مزار روی داده است.

💡 آذر بیگدلی، لطفعلی بیگ شاملو (۱۱۳۴-۱۱۹۵ق/۱۷۲۲-۱۷۸۱م)، شاعر و تذکره‌نویس سدهٔ دوازدهم هجری.

💡 برپایهٔ این روایت، (کتاب تذکره شوشتر) حُنَیْفِر نخستین نیای بیاد ماندهٔ عشیره، و به دلیل باهوشی و چابکی از توجه دستگاه حکومت مشعشعیان برخوردار شد و کار گردآوری مالیات منطقهٔ میاناب به وی واگذار گردید.