الملک الظاهر رکنالدین ابوالفتح بیبرس البندقداری الصالحی، چهارمین سلطان از سلسلهٔ ممالیک بحری بود که از سال ۶۵۸ تا ۶۷۶ هجری قمری بر مصر و شام فرمان راند. بیبرس، که خود از ردیف غلامان (ممالیک) به مقام سلطنت رسیده بود، با اتکا به تواناییهای نظامی و مدیریتی خود، پایههای قدرت دولتی را که پس از سقوط عباسیان و ضعف ایوبیان در منطقه به وجود آمده بود، به طرز چشمگیری تحکیم بخشید. دوران آغازین حکمرانی وی مصادف بود با تهدیدات جدی منطقهای، اما هوش استراتژیک او سبب شد تا این دوران نه تنها به ثبات، بلکه به اوج قدرت نظامی و سیاسی ممالیک تبدیل شود.
اهمیت تاریخی بیبرس بیش از هر چیز به دلیل دو دستاورد بزرگ اوست: نخست، مقابلهٔ قاطع و پیروزمندانه با تهدید مغولان؛ او توانست در نبرد عین جالوت سپاهیان ایلخانان را که سرزمینهای اسلامی را به انقیاد کشانده بودند، متوقف سازد و این پیروزی نقطهٔ عطفی در تاریخ خاورمیانه محسوب میشود که از فروپاشی کامل مقاومت اسلامی جلوگیری کرد. دوم، محو کامل حضور صلیبیها از سواحل شام بود. بیبرس با حملات پیاپی و دقیق به متصرفات صلیبیها، قلعههای آنان را یکی پس از دیگری فتح کرد و عملاً قدرت نظامی آنان را در منطقه ریشهکن ساخت و بدین ترتیب، امنیت و تمامیت سرزمینی قلمرو تحت حکومتش را تضمین نمود.
علاوه بر موفقیتهای نظامی، بیبرس در عرصهٔ سیاست داخلی و سازندگی نیز کارنامهای درخشان از خود برجای گذاشت. او با ایجاد وحدت اداری و سیاسی میان مصر و شام، قلمرویی یکپارچه و منسجم پدید آورد و با برقراری یک نظام دیوانی و مالیاتی کارآمد، ساختار حکومت را استوار ساخت. همچنین، او به سرکوب شورشهای داخلی و دفع تعرضات خارجی پرداخت و با پیریزی یک نیروی نظامی منضبط و وفادار، حکومتی مقتدر بنیان نهاد که شرح اقدامات دلیرانه و فتوحات او تا به امروز در قالب قصهها و روایات عامیانه در مصر سینه به سینه نقل میشود و از دوران حکمرانی وی به عنوان یکی از باشکوهترین عصرها در تاریخ مصر اسلامی یاد میگردد.
