«اربعون حدیثا فی مکارم الاخلاق» نام کتابی به زبان عربی است که توسط شیخ حسین بن عبدالصمد حارثی عاملی، از شاگردان شهید ثانی و از علمای زمان شاه طهماسب صفوی، تألیف شده است. این اثر از مجموعه کتابهای «چهل حدیث» است و در آن چهل موضوع اخلاقی انتخاب شده و تحت هر عنوان، چند حدیث مرتبط ذکر شده است. سنت تدوین چهل حدیث، که به «اربعین نویسی» معروف است، از اواخر سده دوم هجری آغاز شد و کهنترین آثار در این سبک توسط علمایی چون عبداللّه بن مبارک مروزی و محمد بن اسلم طوسی نوشته شدهاند. در سده چهارم هجری نیز کتابهایی در زمینه اخلاق، عقاید و مسائل اجتماعی به سبک چهل حدیث تألیف شد. با ظهور دولت صفوی و مهاجرت علمای جبل عامل به ایران، اربعین نویسی در میان شیعیان رشد یافت و جریان جدیدی از تدوین احادیث اخلاقی ایجاد شد. احادیث موجود در «اربعون حدیثا فی مکارم الاخلاق» از منابع موثق و راویان معتبر چون علی بن اسباط، داود بن فرقد و ابوحمزه ثمالی نقل شدهاند. این کتاب با هدف آموزش اخلاق و فضایل انسانی و تقویت رفتارهای نیکو نگارش یافته است. خواندن آن فرصتی برای آشنایی با آموزههای اخلاقی اهل بیت (ع) و بهبود رفتار فردی فراهم میکند. بنابراین، این اثر نمونهای برجسته از سنت چهل حدیث و اخلاقپژوهی در ادبیات اسلامی شیعی است.
اربعون حدیثا فی مکارم الاخلاق
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] أربعون حدیثاً فی مکارم الأخلاق تألیف شیخ حسین بن عبدالصمد حارثی عاملی (متوفی 984ق) از کتب چهل حدیث به زبان عربی است. نویسنده از شاگردان شهید ثانی و از علمای زمان شاه طهماسب صفوی بوده است.
کتب حاوی 40 باب است که در واقع چهل موضوع اخلاقی انتخاب و در ذیل هر عنوان چند حدیث مرتبط با آن ذکر شده است.
سنّت تدوین چهل حدیث (اربعین نویسی) از اواخر سده دوم آغاز شد. کهن ترین اثر شناخته شده با عنوان الاربعین، ظاهراً تألیف عبداللّه بن مبارک مَرْوَزی بوده است؛ اما کهن ترین اربعین موجود کتاب الاربعین عن المشایخ عن الاربعین صحابیاً نوشته محمد بن اسلم طوسی است. در سده چهارم ابوالعباس حسن بن سفیان نَسَوی کتاب الاربعین را در زمینه مسائل اجتماعی و اخلاقی و ابوبکر محمد بن حسین آجری (متوفی 360ق)، الاربعون حدیثاً را در زمینه عقاید و اخلاق و احکام نوشتند.
با ظهور دولت صفوی و مهاجرت علمای جبل عامل به ایران، دانش حدیث رشد فزاینده ای در بین شیعیان یافت و در نتیجه، جریان جدیدی در اربعین نویسی آغاز شد. برخی از علمای جبل عامل، چون حسین بن عبدالصمد عاملی (متوفی 984ق) و فرزندش بهاءالدین عاملی، معروف به شیخ بهائی، آثاری دراین باره تألیف کردند.
احادیث کتاب از احادیث اخلاقی انتخاب شده اند که روایان موثقی چون علی بن اسباط، داود بن فرقد، معاویه بن وهب و ابوحمزه ثمالی از ائمه اطهار(ع) نقل کرده اند.