ابن فوطی عبدالرزاق بن احمد
ابن فوطی با نام کامل ابوالفضل کمالالدین عبدالرزاق بن احمد بن محمد بن ابیالمعالی شیبانی، یکی از مورخان، ادیبان و کاتبان برجسته مکتب حنبلی در قرن هفتم هجری است که در محرم سال ۶۴۲ قمری در شهر بغداد به دنیا آمد. او به دلیل انتساب به نیای مادری خود که به «فوطه» (لنگ یا پارچه)فروشی مشغول بود، به لقب «ابن فوطی» شهرت یافت. نسب او به قبیله شیبانی و از طریق آن به معن بن زائده بازمیگردد که نشاندهنده پیشینه قبیلهای معتبر اوست. ابن فوطی در محیطی علمی و فرهنگی در محله خاتونیه بغداد رشد کرد و از همان کودکی تحت تعلیم پدر و بزرگان خانواده، مقدمات ادبی و علمی را فراگرفت. او در مجالس علمی مهمی حضور داشت، از جمله جلساتی که آثار ادبی مهمی همچون «معجم الأدباء» در آنها روایت میشد. در مسیر آموزش، دایی پدرش او را به حفظ متون ادبی مانند مقامات حریری تشویق میکرد که این امر نقش مهمی در شکلگیری توانایی ادبی او داشت. از نظر فکری، گرایشهایی به تصوف در او دیده میشود که احتمالاً ریشه در همین دوران نوجوانی و حضور در محافل علمی و معنوی داشته است. او به عنوان یک نویسنده و مورخ، در ثبت وقایع و نگارش آثار تاریخی نقش مهمی ایفا کرد و آثارش در منابع تاریخی بعدی مورد توجه قرار گرفت. شهرت علمی او باعث شد که با القاب و ضبطهای مختلفی در منابع تاریخی ذکر شود، هرچند برخی از آنها ناشی از اشتباه در نقل بوده است. در مجموع، ابن فوطی یکی از چهرههای مهم تاریخنگاری و ادب عربی در دوره عباسی به شمار میآید که زندگی علمی او در بغداد شکل گرفت و در همان فضا نیز شکوفا شد.
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] «ابوالفضل، کمال الدین، عبدالرزاق بن احمد بن محمد بن ابی المعالی شیبانی»، معروف به ابن فوطی و ابن صابونی، مورخ، ادیب و کاتب حنبلی است که در محرم 642ق / ژوئن 1244م، در شهر بغداد دیده به جهان گشود.
او مروزی تبار بود و نسبش به «معن بن زائده شیبانی» می رسید.
«فوطی»، شهرت نیای مادری پدر یا نیای مادری او بود که به کار فروش فوطه (لنگ) می پرداخت.
شکل های دیگر ضبط شهرت او مانند «ابن الغوطی» (ذهبی، دول، 415)، «ابن القوطی» (ابن حجر، لسان، 4/10) و «ابن القرطی» (شوکانی، 1/356)، سهوی بیش نیست.
ابن فوطی، دوران کودکی را در خانه پدری، در محله اعیانی خاتونیه شرق بغداد، گذراند و تحت توجه پدر بزرگ خانواده اش، مقدمات علم و ادب را فراگرفت.
او همراه پدرش، تاج الدین، در مجلسی که «معجم الادباء» یاقوت در آن روایت می شد، حضور می یافت و موفق الدین، عبدالقاهر بن فوطی، دایی پدرش، او را به حفظ مقامات حریری وامی داشت. احتمالاً گرایش او به صوفیان، از همین هنگام آغاز شد.