ابراهیم استرابادی

[ویکی اهل البیت] ابراهیم استرآبادی. ابْراهیم استرآبادی (درگذشته به سال 965 قمری، 1558 میلادی)، از خوشنویسان تعلیق و نستعلیق ایران است. ابراهیم نستعلیق را خوب و خط تعلیق را استادانه می نوشت. قمی گوید: وی تعلیق را «به غایت نازک و صاف ساخت» تا جایی که او را سومِ خواجه عبدالحیّ و درویش عبداللـه به شمار آورده اند که هر دو از استادان قلم تعلیق بوده اند.
او مدتی منشی آستان قدس رضوی بوده و زمانی نیز در قم به کتابت پرداخته است، اما کتیبۀ سر درِ شمالی ایوان جنوبی آستان حضرت معصومه(سلام الله علیها) که قُمی کتابت آن را به وی نسبت داده، خط اسماعیل فرزند اوست. او شعر نیز می سروده و از دانشوران روزگار خود بوده است. ابراهیم را در شمار 40 خوشنویس کتابخانۀ بایسنقر میرزای تیموری نام برده اند و این اشتباه از مصطفی عالی (صص 27-28) سرزده که نام و زمان زندگانی هنرمندان روزگار تیموریان و صفویان را درهم آمیخته است.
نام ابراهیم را نخستین بار در تذکرۀ تحفۀ سامی می یابیم که در 957 قمری، 1550 میلادی در دست تألیف بوده و مؤلف آن می نویسد که در این کتاب شرح احوال هنرمندانی را آورده که «از طلوع آفتاب عالمتاب این دولت عظمی (صفویان) الی یومنا هذا لوای فصاحت افراشته اند». بنابراین او به هنگام تألیف تذکره تحفۀ سامی زنده بوده، زیرا سام میرزا هرجا از هنرمندِ در گذشته ای نام برده از سال و جای درگذشت او نیز یاد کرده است، در حالی که بیان وی در مورد ابراهیم استرابادی زنده بودن وی را در هنگام تألیف این کتاب نشان می دهد. سال درگذشت او را نویسندۀ ریحان نستعلیق 965ق (بیانی، 14) و اصفهانی 990ق (ص 250) آورده اند که قول صاحب ریحان نستعلیق به سبب نزدیکی با روزگار ابراهیم درخور پذیرش است.
احوال و آثار ابراهیم را تذکره نویسان متأخر گویا به سبب آنکه نسبت استرابادی را در آثار خود به کار نمی برده، با احوال و آثار بعضی از خوشنویسان همنام او درآمیخته اند (بیانی. 8، 21)، مثلاً آنچه میرزا حبیب اصفهانی در زیر نام ابراهیم منشی آورده برگردان نارسایی است از شرح حال ابراهیم استرابادی در گلستان هنر که بعداً به همان گونه در احوال و آثار خوشنویسان آمده است. پس به احتمال می توان گفت که نسخۀ اسکندرنامۀ ترکی موجود در کتابخانۀ سلطنتی (سابق) ایران با رقم «الفقیر ابراهیم المنشی الحضره الرّضوی به تاریخ شهر رمضان المبارک 937» که در آن به منشیگری او در آستانۀ رضوی اشارۀ آشکار دارد (بیانی، 21) به قلم اوست. دو قطعه خط موجود در مرقّع بهرام میرزا مورّخ 932ق و مرقّع امیر غیب بیک را که هر دو کتابخانه اوقاف استانبول نگاهداری می شود، نیز به سبب همسانیِ شیوۀ رقم و نزدیکی زمان (در مورد قطعۀ نخست) با اسکندرنامۀ یاد شده (بیانی، 8)، می توان منسوب به او پنداشت. دور نیست که دو قطعۀ دیگر که در کتابخانۀ آستان قدس رضوی و کتابخانۀ سلطنتی (سابق) موجود است و به خواجه ابراهیم نسبت داده شده و نیز از آنِ وی باشد.