کتاب «پرسش و پاسخهایی در شناخت تاریخ و علوم قرآنی»، اثری است که به همت دکتر مجید معارف و با پیشنهاد محمد جواد مظفر، مدیر انتشارات کویر، در سال ۱۳۷۶ به رشته تحریر درآمد. هدف اصلی از تألیف این اثر، فراهم آوردن زمینهای برای آشنایی اقشار گوناگون جامعه با قرآن کریم بوده است. از این رو، سبک نگارش آن به گونهای تنظیم شده است که دانشآموزان و دانشجویان در سطوح مختلف سنی و تحصیلی بتوانند به سهولت از آن بهرهمند گردند؛ هرچند که پژوهشگران علوم و معارف اسلامی، بهویژه دانشپژوهان قرآنی، به شکل عمیقتر و مطلوبتری میتوانند از محتوای آن استفاده نمایند. ساختار کتاب شامل فهرست مطالب، پیشگفتار، هفت فصل اصلی، بخش منابع و مآخذ، و معجم اصطلاحات است که به صورت پرسش و پاسخ، دورهای از مباحث بنیادین تاریخ و علوم قرآن را پوشش میدهد.
از منظر محتوایی، این کتاب مجموعهای از پرسشها و پاسخهای مرتبط با تاریخ و علوم قرآن را در بر میگیرد که معمولاً در منابع تخصصی با جزئیات بیشتری مورد بررسی قرار میگیرند. نویسنده آگاهانه تلاش کرده است تا از ورود به مباحث بسیار پیچیده و تخصصی اجتناب نماید و در هر موضوع، اطلاعات کلی و اساسی را با رعایت ایجاز و اختصار بیان کند. با این حال، نمیتوان ادعا کرد که تمام جزئیات تاریخی یا فروع علوم قرآنی در این اثر گنجانده شده باشد؛ اما در قبال آن، میتوان اظهار داشت که کمتر بحث اساسی در حوزه تاریخ و علوم قرآنی وجود دارد که اشارهای به آن در این کتاب صورت نگرفته باشد. در نتیجه، این اثر به عنوان یک شناسنامه جامع، دیدگاهی روشن در باب آشنایی با قرآن کریم، وضعیت تاریخی آن از منظر گردآوری و تدوین، و همچنین علوم گوناگونی که پیرامون قرآن شکل گرفتهاند، ارائه میدهد.
سهولت در درک مطالب، به شرط رعایت نظم منطقی هنگام مطالعه هر فصل، برای طیف وسیعی از خوانندگان دشوار نخواهد بود. ماهیت پرسش و پاسخ در هر فصل، ارتباط معناداری میان سؤالات برقرار ساخته است که مسیر یادگیری را هموار میسازد. این رویکرد آموزشی، کتاب را به ابزاری کارآمد برای کسب دانش پایه تبدیل کرده است. با این حال، برای دستیابی به فهم عمیقتر و تخصصیتر برخی از این مباحث، مراجعه به کتب جامعتر علوم قرآنی یا شرکت در دورههای آموزشی تخصصی همچنان امری ضروری تلقی میشود.
