نوحه خوانی از منظر اهل سنت

[ویکی فقه] نوحه سرایی یکی از مراسمات اسلامی در عزای افراد سرشناس دینی است که از صدر اسلام رایج بوده است. این مقاله به بررسی این مراسم اسلامی در منابع اهل سنت می پردازد.
در صحیح بخاری این روایت آمده است که: حدثنا سُلَیْمَانُ بن حَرْبٍ حدثنا حَمَّادٌ عن ثَابِتٍ عن اَنَسٍ قال لَمَّا ثَقُلَ النبی (صلی الله علیه و آله وسلّم) جَعَلَ یَتَغَشَّاهُ فقالت فَاطِمَةُ (علیهاالسّلام) واکرب اَبَاهُ فقال لها لیس علی اَبِیکِ کَرْبٌ بَعْدَ الْیَوْمِ فلما مَاتَ قالت یا اَبَتَاهُ اَجَابَ رَبًّا دَعَاهُ یا اَبَتَاهْ من جَنَّةُ الْفِرْدَوْسِ مَاْوَاهْ یا اَبَتَاهْ الی جِبْرِیلَ نَنْعَاهْ فلما دُفِنَ قالت فَاطِمَةُ (علیهاالسّلام) یا اَنَسُ اَطَابَتْ اَنْفُسُکُمْ اَنْ تَحْثُوا علی رسول اللَّهِ (صلی الله علیه و آله وسلّم) التُّرَابَوقتی که بیماری پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) سنگین شد، از هوش می رفت؛ فاطمه (علیهاالسّلام) گفت «وای از مصیبت و اندوه پدرم»؛ پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) فرمودند: پدر تو بعد از امروز مصیبتی نخواهد داشت؛ و وقتی که پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) از دنیا رفت فاطمه گفت: وای به خاطر پدری که دعوت پروردگاری که او را خواست، اجابت کرد؛ وای به خاطر پدری که بهشت جایگاه او است! وای به خاطر پدری که جبریل را به خاطر رحلت او تسلیت می گوییم! و وقتی که از دفن شد، فاطمه (علیهاالسّلام) گفت: ای انس! چگونه دلتان آمد که خاک بر روی پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) بریزید؟
محمد بن اسماعیل ابوعبدالله البخاری الجعفی، صحیح البخاری، ج۶، ص۱۵، ش۴۴۶۲، الوفاة:۲۵۶.
ابن سعد در الطبقات این روایت را نقل می کند که عایشه برای ابوبکر مراسم نوحه خوانی بر پا کرد: قال اخبرنا عثمان بن عمر قال اخبرنا یونس بن یزید عن الزهری عن سعید بن المسیب قال لما توفی ابوبکر اقامت علیه عائشة النوح فبلغ عمر فجاء فنهاهن عن النوح علی ابی بکر فابین ان ینتهین فقال لهشام بن الولید اخرج الی ابنة ابی قحافة فعلاها بالدرة ضربات فتفرق النوائح حین سمعن ذلکوقتی که ابوبکر از دنیا رفت عایشه برای او نوحه خوانی بر پا کرد! خبر به عمر رسید و آمد و ایشان را از نوحه خوانی بر ابوبکر نهی کرد! ولی دست برنداشتند! عمر به هشام بن ولید گفت: به نزد عایشه برو و او را با شلاق بزن! و زن های نوحه خوان وقتی این سخنان را شنیدند پراکنده شدند!
محمد بن سعد بن منیع ابوعبدالله البصری الزهری، الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۰۸، الوفاة:۲۳۰، دار النشر:دار صادر - بیروت.
۱. ↑ محمد بن اسماعیل ابوعبدالله البخاری الجعفی، صحیح البخاری، ج۶، ص۱۵، ش۴۴۶۲، الوفاة:۲۵۶.
...

💡 او در خلق آثار خود از دیگر شیوه‌های گوناگون نمایش ایرانی مانند پرده‌خوانی، نقالی، بحرطویل خوانی، آواز خوانی، نوحه خوانی، پرده‌خوانی و معرکه‌گیری بهره می‌گرفته‌است.

💡 سلیم مؤذن‌زاده سال‌های جوانی و میان‌سالی در ایام دههٔ محرم بیشتر در مساجد و حسینیه‌های شهرهای اردبیل، تبریز و در دهه‌های آخر عمر، در مساجد تهران به مداحی و نوحه خوانی پرداخته بود. وی در هشتاد سالگی بر اثر کهولت سن درگذشت.

💡 اما چون جان ز جا بجنبد آغاز کنند نوحه خوانی

💡 بابک مینایی، کارگردان و تهیه‌کننده فیلمهای مستند ایرانی، در این مستند ۵۴ دقیقه‌ای در مورد زندگی و ورود محمد مزروق به ایران، همچنین سنت‌هایی که در مورد عزاداری توسط او وارد ایران شده‌است ساخته است. در این مستند از وی با عنوان پدر نوحه خوانی ایران یاد شده‌است.

💡 بعد از بازگشت به وطن به نوحه خوانی مشغول شدم. ولی نوحه خوانی و بیان حقایق در اشعار نوحه برای واپسگرایان خوش نیامد و بمن اعلان جنگ نمودند. بیست و شش سال با اینها جنگیدم. طوری شده بود که خیرات می‌دادند و عروسی می‌گرفتند و مرادعوت نمی‌کردند. فقط نوشتم و در گوشه و کنار روزگار گذراندم.

💡 محمد مرزوق عرب حائری معروف به حاج مرزوق عرب (زاده کربلا _ درگذشته ۱۷ تیر ۱۳۲۹ تهران) روحانی و مداح اهل کربلا بود. او به عنوان پدر نوحه خوانی معاصر ایران شناخته می‌شود. وی حدود صد و سی سال پیش از عراق به ایران آمد و نوحه خوانی کنونی در ایران و تهران را پایه‌گذاری کرد. حائری در ۱۷ تیر سال ۱۳۲۹ خورشیدی در تهران درگذشت و پس از تشییع جنازه ای باشکوه در قبرستان نو در قم به خاک سپرده شد.