مقتضب الاثر فی النص على الائمه الاثنی عشر
کتاب «مقتضب الأثر فی النص على الأئمة الاثنی عشر» اثری حدیثی و تاریخی در حوزه کلام و امامت در اندیشه شیعه است که به موضوع اثبات و نقل روایات مربوط به معرفی دوازده امام معصوم میپردازد. این کتاب به معنای «گزیدهای از روایات در خصوص نص و تصریح بر دوازده امام» است و هدف اصلی آن جمعآوری شواهد و گزارشهایی است که دلالت بر امامت ائمه اثنیعشر دارند. در این اثر، نویسنده تلاش کرده است تا بخشی از روایات نقلشده از منابع مختلف، چه از سوی موافقان و چه در برخی موارد از نقلهای مخالفان شیعه، را گردآوری کند تا نشان دهد که مسئله تعداد و نام امامان از پیش در روایات مطرح بوده است. کتاب همچنین به شواهد تاریخی، اشعار و اخبار قدیمی اشاره دارد که در آنها نام یا عدد دوازده امام ذکر شده است و این موضوع را به عنوان دلیلی بر باور شیعه مطرح میکند. ساختار کتاب به صورت بخشبندیشده است و هر بخش به نوع خاصی از روایت یا سند اختصاص دارد، به گونهای که بخش نخست شامل روایات صحابه، بخش دوم شامل نقلهای عمومیتر تاریخی و بخش سوم شامل اشعار مرتبط با ائمه است. در این اثر، برای هر روایت سند کامل ذکر شده تا اعتبار نقلها حفظ شود و روش علمی حدیثی در تدوین آن رعایت گردد. اهمیت این کتاب در آن است که یکی از منابع مهم در بحث نص بر امامت دوازده امام محسوب میشود و در میان آثار کلامی شیعه جایگاه ویژهای دارد. نویسنده با گردآوری این روایات تلاش کرده است نشان دهد که باور به دوازده امام ریشه در نقلهای تاریخی و روایی دارد. به طور کلی، «مقتضب الاثر فی النص على الائمه الاثنی عشر» کتابی است که به جمعآوری و ارائه روایات، اخبار و شواهد مرتبط با امامت دوازده امام شیعه میپردازد و آن را به صورت مستند و حدیثی عرضه میکند.
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] مقتضب الأثر فی النصّ علی الأئمة الإثنی عشر تألیف احمد بن محمد جوهری
در موضوع نص بر دوازده امام که یکی از مهمترین مباحث مربوط به امامت ائمه معصومین است، آثاری تدوین شده که مشهورترین آن کفایة الاثر از خزار قمی و عیون المعجزات حسین بن عبدالوهاب است. بقیه کتاب های تدوین شده در این موضوع در دست نیست که از آن جمله مقتضب الاثر فی امامة الاثنی عشر از ابن عیاش است. نجاشی از وی نام برده و به نام کتابش با عنوان مقتضب الاثر فی عدد الاثنی عشر اشاره کرده است.
مؤلف در مقدمه کوتاهی می نویسد: در این کتاب گزیده ای از آنچه را مخالفان شیعه در باره روایات نص بر ائمه نقل کرده اند و موافق روایات شیعه است آورده ام. پس از آن در قسمت دوم شواهدی را از اشعار و اخبار گذشته در باره نام ائمه و عدد آنها جمع کرده ام، این روایات در زمانی صادر شده که عدد امامان هنوز تکمیل نشده بود، بنابر این دلیل آشکاری در باره امامت دوازده امام خواهد بود. در قسمت سوم نیز روایات شیعه را آورده ام.
چنانکه مؤلف گفته است کتاب مقتضب از سه جزء تشکیل شده که هر کدام از دیگری تفکیک شده و مجموع روایاتِ سه جزء، 36 عدد است. جزء اول شامل 16 خبر از افرادی چون ابن مسعود، انس بن مالک، عمرو بن عاص، سلمان فارسی و جابر بن عبدالله انصاری است. جزء دوم شامل 9 خبر است و تفاوت جزء اول با دوم این است که در قسمت نخست صحابه از پیامبر نقل کرده اند و جزء دوم اعم است. جزء سوم به اشعاری اختصاص دارد که عدد امامان را دوازده تن ذکر کرده است. در این اثر، احادیث با سلسله سند کامل ذکر شده و حتی در مورد اشعار نیز به شیوه حدیثی عمل شده است.
مطالعه کتاب مقتضب الأثر فی النصّ علی الأئمة الإثنی عشر در پایگاه کتابخانه دیجیتال نور