جنگ نزد عرب دوره جاهلی

[ویکی فقه] منابع تاریخ عرب، به ویژه ادبیات ایام العرب، نشان می دهند که جنگ نه تنها بخش عمده ای از زندگی عرب جاهلی بود، که از ارکان و مقومات زندگی در جزیرة العرب به شمار می رفت.
انگیزه های اقتصادی و اجتماعی و سیاسی، مانند یافتن چراگاه و محل زندگی، تنگی معیشت و امید به یافتن غذا و غنیمت، انتقام و خونخواهی و مهم تر از همه عصبیتهای قومی و قبیله ای، آتش جنگ را میان اقوام عرب، به ویژه بادیه نشینان، برمی افروخت. در میان شهرنشینان، مانند ساکنان مکه و یثرب و طائف، علاوه بر این انگیزه ها، دلایل دیگری، مانند دفاع از قافله های تجاری در برابر غارتگران بادیه نشین، نیز در بسیاری موارد اسباب جنگ را فراهم می آورد. صرف نظر از اسباب و انگیزه ها، آنچه در تاریخ جنگ مردم عرب اهمیت دارد، بررسی روشهای جنگ (فن جنگ ) نزد آنان پیش از اسلام و پیگیری تحولات آن تا دوره اسلامی است. در واقع، باید دید که آیا فن جنگ در صدر اسلام و پس از آن، استمرار سنّت جنگ در میان عرب قبل از اسلام بوده یا مسیری مستقل را پیموده و در صورت تأثیرپذیری، میزان این تأثیرات چقدر و چگونه بوده است.
فن جنگ
فن جنگ در میان اعراب ساکن در مرزها، در مقایسه با اعراب مرکز جزیره العرب، یکسان نبود. اعراب ساکن در مرزها، به ویژه در دو منطقه غَسّان و حیره، در مرزهای دو دولت مهم روم شرقی و ایران با تأثیرپذیری از شیوه های جنگاوری بیزانسی و ایرانی، روشهایی کاملاً متفاوت با مناطق مرکزی جزیره العرب داشتند. برای نمونه، نعمان بن مُنذِر، فرمانروای لَخْمِی حیره، بر اساس سازمان رزم ایرانیان، از نیروهای عرب و ایرانی دو گردان (کتیبه ) به نامهای « الشَهْباء » و « الدَّوْسَر » تشکیل داده بود
ارتش دائم
حکومتهای حیره، غسان و یمن تنها حکومتهای عربی بودند که ارتش دائم داشتند، اما در عربستان مرکزی و در میان قبایل، تشکیلات منظم نظامی وجود نداشت و تنها در مواقع ضروری، افراد به جنگ فراخوانده می شدند. اعراب ساکن در مرکز جزیره العرب، به جز در جنگهای بزرگی چون ذوقار که بنا بر روایاتی، سازماندهی لشکر اعراب در آن ها بر اساس نظام خمیس بود، سازماندهی و آرایش رزمی ویژه ای نداشتند و عمدتاً به شیوه حمله و گریز (کرّ و فرّ) می جنگیدند. با این حال، ممکن است اعراب جنوبی، به واسطه روابط گسترده با ایرانیان، با نظام خمیس آشنا بوده باشند، ضمن آنکه در زبان اعراب جنوبی، واژه خمیس اصولاً بر جیش اطلاق می شده است. همچنین به گفته ثعالبی، برخی از اعراب به لشکر چهار تا دوازده هزار نفری، خمیس می گفتند.
نحوه جنگ کر و فر
...

💡 در جنگ میان افراسیاب و کیکاووس، افراسیاب در مرحله‌ای برای اعلام آشتی با سیاوش، گرسیوز را با اسبان و هدایای گران‌بها به همراه دویست تن از نخبگان لشکری به جبههٔ جنگ نزد سیاوش فرستاد تا او را ترغیب به صلح، همچنین پناهنده به توران گردد. سیاوش پس از یک هفته رایزنی با رستم پیشنهادها را پذیرفت.

💡 زيـد بـن ارقـم بـعد از خاتمه جنگ نزد رسول خدا (صلى اللّه عليه و آله وسلم ) رفت، وجـريـان را بـراى آن جـنـاب نـقـل كـرد. رسـول خـدا (صـلى اللّه عـليـه و آله وسـلم ) درحـال كـوچ كـردن بود، شخصى را فرستاد تا عبداللّه را حاضر كرد، فرمود: اى عبداللهايـن خـبـرهـا چـيـسـت كـه از نـاحـيـه تـو بـه من مى رسد؟ گفت به خدايى كه كتاب بر تونـازل كـرده هـيـچ يك از اين حرفها را من نزده ام، و زيد به شما دروغ گفته. حاضرين ازانـصـار عـرضـه داشـتـند: يا رسول اللّه (صلى اللّه عليه و آله وسلم ) او ريش سفيد ما وبـزرگ مـا اسـت، شما سخنان يك جوان از جوانان انصار را درباره او نپذير، ممكن است اينجوان اشتباه ملتفت شده باشد، و سخنان عبداللّه را نفهميده باشد.