تعلیقه بر شرح منظومه حکمت سبزواری
«تعلیقه بر شرح منظومه حکمت سبزواری» اثری فلسفی و شرحگونه است که توسط میرزا مهدی مدرس آشتیانی در قرن چهاردهم هجری قمری به زبان عربی نگاشته شده و در واقع یکی از حاشیهها و توضیحات تکمیلی بر کتاب مشهور «شرح منظومه» حکیم ملا هادی سبزواری به شمار میرود. اصل «منظومه» و همچنین شرح آن، هر دو از آثار مهم فلسفه اسلامی در سنت حکمت متعالیه هستند که مباحث عمیق فلسفی و منطقی را در قالب نظم و شرح ارائه میکنند. میرزا مهدی آشتیانی در این اثر تلاش کرده است تا نکات دشوار و پیچیده متن و شرح منظومه را تبیین و روشنتر سازد و به رفع ابهامات فلسفی آن کمک کند. این کتاب در زمره بیش از چهل شرح و تعلیقهای قرار میگیرد که بر منظومه سبزواری نوشته شده و نشاندهنده جایگاه برجسته این اثر در سنت فلسفی حوزههای علمیه است. از دیگر شروح و تعلیقات مهم بر منظومه میتوان به آثار شخصیتهایی چون امام خمینی، شهید مطهری، آخوند خراسانی و دیگر حکما و فلاسفه برجسته اشاره کرد. تعلیقه آشتیانی در دو جلد تنظیم شده و از نظر محتوایی به صورت توضیح خط به خط بر متن شرح منظومه سامان یافته است. در این اثر، نویسنده ابتدا عبارت مورد نظر از شرح سبزواری را با عبارت «قوله» نقل میکند و سپس به توضیح و تحلیل فلسفی آن در قالب زبان عربی میپردازد. این کتاب برای نخستین بار با کوشش مهدی محقق منتشر شده و نسخه اساس آن بر دستنویس میرزا محمود آشتیانی استوار بوده است. در چاپهای مختلف آن، پیشگفتارهایی به زبان فارسی افزوده شده، اما متن اصلی اثر همچنان به زبان عربی و در قالب سنتی حاشیهنویسی فلسفی باقی مانده است.
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] تعلیقه بر شرح منظومه حکمت سبزواری، تألیف میرزا مهدی مدرس آشتیانی (1306-1372ق)، کتابی است دو جلدی، به زبان عربی و در توضیح و تبیین شرح منظومه حکیم ملا هادی سبزواری با موضوع فلسفه. اصل منظومه را ملاهادی، خود نگاشته است و شرحی بر آن نیز. بیش از چهل شرح و تعلیقه بر منظومه حاج ملا هادی نوشته شده و تعلیقات میرزا مهدی آشتیانی یکی از آنهاست. برخی دیگر از شروح و تعلیقات مهم منظومه عبارتند از: شرح ملا محمد (فرزند مؤلّف)، حاشیه ملا محمدکاظم خراسانی، شروح شیخ محمدتقی آملی، آخوند هیدجی، سید ابوالحسن رفیعی، امام خمینی، شهید مرتضی مطهری و....
این اثر به کوشش مهدی محقق به چاپ رسیده است و اولین چاپ آن در سال 52 بوده است.
تعلیقات میرزا مهدی آشتیانی بر منظومه برای نخستین بار، توسط مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل، شعبه تهران به چاپ رسید.
اساس چاپ این تعلیقه نسخهای است که میرزا محمود آشتیانی با خط خودش نوشته؛ البته یک بررسی ثانویه هم روی آن انجام شده و موارد استشهاد آیات هم در آن تعیین شده است.
پیشگفتارهای چاپ اول و دوم کتاب به زبان فارسی است و محتوای مطالب به زبان عربی.
محتوای مطالب کتاب به این صورت ارائه شده: میرزا مهدی، ابتدا با عبارت «قوله...»، کلام محقق سبزواری را ذکر میکند و سپس در پایین آن با زبان عربی به شرح مطالب میپردازد.