ابن هندو
هویت و خاندانی
ابوالفرج علی بن حسین بن هندو (معروف به ابن هندو) از دانشمندان ایرانینژاد نیمه دوم قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری است. منابع عمده وی را کاتب، شاعر، طبیب و حکیم میدانند. خاندان «ابن هندو» نام چند تن از کاتبان، شاعران و ادیبان ایرانینژاد سدههای چهارم و پنجم هجری بوده است، و زندگینامه دو تن از آنان آنچنان به هم آمیخته که تفکیک دقیق دشوار است. در منابع آمده است که منشأ نیاکان وی روستایی به نام «هندوجان» (هندیجان کنونی) پیرامون قم بوده است، و کلمه «هندو» در نام و نسب آنان لزوماً نشانهی تبار هندی نیست.
زندگی و فعالیت علمی
بهروایتی زادگاه ابن هندو طبرستان بوده است. وی در نیشابور فلسفه و علوم یونانی را نزد استادانی چون ابوالحسن عامری یا ابوالحسن وائلی فراگرفته، سپس طب را نزد ابوالخیر ابن خمّار آموخته است. ایشان در عرصه نوشتار، کتابت و منشیگری نیز فعالیت داشتهاند؛ از جمله گفته شده که در دیوانهای حکّام چون قابوس بن وشمگیر (زیاریان) و در دستگاههای دولتی حضور داشتهاند. در مورد تاریخ وفات وی اختلاف است؛ برخی منابع سال حدود ۴۱۰ هـ ق. و برخی حدود ۴۲۰ هـ ق ذکر کردهاند.
آثار و اهمیت
ابن هندو آثاری در طب، فلسفه، ادب و شعر دارد. از میان آنها مهمترین اثرش، کتاب «مفتاح الطب و منهاج الطلاب» است که به عنوان راهنمای دانشجویان طب تألیف شده و افزون بر طب، مطالب مقدماتی فلسفه و منطق نیز دارد. در این کتاب، وی به ارزش علم پزشکی، تعریف آن، شاخهها، و نیز تأکید بر جایگاه پزشک در جامعه میپردازد؛ و بدین ترتیب اهمیت علمی و تربیتی آن را نشان میدهد.
لغت نامه دهخدا
ابن هندو. [ اِ ن ُ هَِ ] ( اِخ ) ابوالفرج علی بن حسین بن هندو. او در طب شاگرد ابوالخیر حسن بن سوار بغدادی است. فیلسوف و طبیب و شاعر ایرانی بدربار آل بویه. چندی کاتب عضدالدوله دیلمی بود و کتب عدیده در طب و فلسفه دارد و ابومنصور ثعالبی مقام او را در شعر ستوده و وی را از ندماء صاحب بن عباد گفته است و از اشعار اوست:
ما للمعیل و للمعالی انما
کسب المکارم للوحید الفارد
فالشمس تجتاب السماء فریدة
و ابوبنات النعش فیها راکد.
و نیز:
خلیلی لیس الرأی ماتریان
فشانکما انی ذهبت لشانی
خلیلی لولا ان فی السعی رفعة
لما کان یوماً یداب القمران.
او راست: کتاب مفتاح الطب و الکلم الروحانیه من الحکم الیونانیه و المقالة المشوفه فی المدخل الی علم الفلسفه و جز آن. وفات او در 420 هَ. ق. بشهر گرگان بوده است و حاجی خلیفه در ذکر مفتاح الطب 410 مینویسد.
فرهنگ فارسی
او در طب شاگرد ابوالخیر حسن بن سوار بغدادی است
دانشنامه اسلامی
[ویکی اهل البیت] این صفحه مدخلی از اثر آفرینان است
ادیب، شاعر، طبیب و منجم. از مردم ری بود. در نیشابور تحصیل کرد و هم در آنجا با دانش یونانی آشنا شد. از شاگردان ابوالحسن دائلی بود. پزشکی را نزد ابن خمار آموخت. مدتی در گرگان در خدمت قابوس وشمگیر بود. در اشعارش قابوس و فرزند وی، منوچهر را ستود. پس از آن به خدمت عضدالدوله ی دیلمی درآمد و تا پایان زندگی دبیر وی بود. از آثارش: «مفتاح الطب»؛ «الکلم الروحانیة من الحکم الیونانیه»؛ «کتاب النفس»؛ «المقالة المشوقة فی المدخل الی العلم الفلسفه»؛ «الرسالة المشرقیه»؛ «انموذج الحکمة»؛ «دیوان» شعر.
جمله سازی با ابن هندو
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 در دانشنامه بزرگ اسلامی هم گفته شده است ابوالفرج علی بن حسین بن هندو شاعر، کاتب و حکیم نامی نخست در دربار منوچهر به سر میبرد و بعدتر از دربار او گریخت. ابن هندو در ابتدای به امارت رسیدن منوچهر در قصیدهای به زبان عربی او را مدح کرد ولی منوچهر بهرهای ادبیات عرب نبرده بود، متوجه معنای شعر نشد و صلهای به ابن هندو نبخشید. ابن هندو سپس منوچهر را هجو نمود و از ترس عواقب کارش فرار کرد.