بخت گشایی. [ ب َ گ ُ ] ( حامص مرکب ) گشودن بخت بسته. باز کردن بخت بسته کسی. || عملی سحری برای شوهر کردن دختران. توسل به طلسم و جادویی برای شوی رفتن دختر. عمل ساحران و دعانویسان.
- دعای بخت گشایی؛ دعا که به نیت به شوهر رفتن دختران دهند. ( یادداشت مؤلف ).
گشودن بخت بسته باز کردن بخت بسته کسی.
آداب و رسومی خرافی برای گشودنِ بختِ دخترانِ مجرّد. در باور عامیانه، خواستگار نیافتن این گونه دختران علّتی جز سحر و جادو و دعای بدخواهان نداشت. بخت گشایی از دغدغه های خانواده هایی بود که از موعد ازدواج دخترانشان می گذشت. آداب مربوط به بخت گشایی بسیار گسترده است. در منابع علوم و فنون غریبه و جفر و طلسمات معمولاً بخشی هم به بخت گشایی اختصاص یافته است. در کتاب معروف به میرداماد کبیر، (منسوب به میرداماد) راهکارهایی برای گشودن بختِ دختران آمده است. مرسوم ترین راه های بخت گشایی عبارت اند از ۱. گره زدن سبزه در عصر روز سیزده بدر؛ ۲. نشاندن دختر بخت ناگشوده پای سفرۀ عقدِ دختری که خطبۀ عقدش در حال جاری شدن است؛ ۳. کوبیدن و نرم کردنِ عاطل و باطل؛ ۴. بردنِ دخترِ بخت ناگشوده به حمامِ یهودیان سپس به حمامِ مسلمانان و شستنِ او با آب پاکی که با جام چل کلید بر سرش می ریزند؛ ۵. حاجت خواستن از توپ مروارید؛ ۶. بستن قفل درشب چهارشنبه سوری و خواهش از سیّدی پاک نهاد برای باز کردن آن. نیز ← چله بُری؛ منارِ سربرنجی
[ویکی فقه] بَخْت ْ گُشایی، مجموعه اعمال و رفتارهایی که همراه با برخی آداب خاص مذهبی و جادویی برای گشایش بخت بسته دختران «دم بخت » و شوهر نرفته در خانه مانده و گشایش کار زنان «سیاه بخت » و کارِ بسته مردان صورت می گیرد.
اعتقاد به نقش مؤثر بخت یا اقبال به عنوان نیرویی مستقل و پنهان در زندگی و سرنوشت آدمیان که پیشینه ای کهن دارد، همراه با رواج سحر و جادو در رفع مصائب و مشکلات، اهمیت بخت و سرنوشت را در امور دنیوی مورد توجه عموم قرار داد و رفته رفته در ادبیات، خصوصاً در فرهنگ عامه، راه یافت.
← در ایران باستان
بخت گشایی معمولاً در اوقات و یا ایام معینی صورت می گرفت. این ایام غالباً مقارن با جشن های قومی - ملی و مذهبی بود. در بیش تر نقاط ایران، بخت گشایی در شب چهارشنبه سوری، روز سیزده به در، ایام نوروز (به خصوص روزهای اول سال نو)، شب های احیا (۱۹ و ۲۱ و ۲۳ رمضان )، شب ۲۷ رمضان (شب مرگ ابن ملجم )، شب های جمعه، هنگام نمازگزاردن و مراسم عقد و عروسی و ختنه کردن پسران برگذار می شد.
مکان های بخت گشایی
اعمال بخت گشایی را معمولاً در مکان های خاص و معینی انجام می دادند. پای منار مساجد، درون شبستان مساجد، امام زاده ها، اماکن مقدس مسیحیان و یهودیان، میادین بزرگ شهر، معابر پر رفت و آمد، کنار رودخانه ها، سبزه زارها، گرمابه های یهودیان، دباغ خانه ها و آرامگاه ها از جمله مکان های اجرای اعمال بخت گشایی بودند.
آداب بخت گشایی
...
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 این توپ در فرهنگ عامه حائز اهمیت بودهاست به نحوی که در دوران قاجار خرافات بسیاری پیرامون آن شکل گرفت و مردم برای گرفتن حاجتهای خود به آن توسل میجستند.رواج خرافاتی از این قبیل، باعث شده بود عده ای از زنان و دختران، به نیت حاجت روایی و بخت گشایی به دورش جمع شوند و به آن دخیل ببندند، بخصوص در شبهای بیست و هفتم ماه رمضان و شبهای قدر، در شب چهارشنبه سوری نیز زنان و دختران پول و شیرینی و کله قند به نگهبانان توپ می دادند تا در اجرای مراسمشان آزاد باشند.
💡 «...دخترها و بیوه زن ها به طرف توپ مروارید که توپی مفرغی بزرگ بر روی دو چرخ و بر بالای سکوئی بود و در جای پیکره فعلی میدان ارک، مقابل وزارت اطلاعات، قرار داشت، رو می آوردند و جهت بخت گشایی از زیر آن رد شده، بر لوله سوار می شدند و سر می خوردند و این کار را مجرب ترین عملی می دانستند که با آن تا سال دیگر به خانه شوهر می روند و اشعاری از این قبیل داشتند که دو بیتی اول آن را هنگام سوار شدن و سر خوردن و دو بیتی دوم را موقع دخیل بستن می خواندند:
