طاهریان نخستین حکومت مستقل ایرانی پس از حملهٔ اعراب به شمار میآیند که خاستگاه آنان از تبار دهقانان خراسان بود. آنان با برقراری حاکمیتی مستقل، فصل نوینی در تاریخ ایران پس از اسلام گشودند. یعقوب لیث صفاری که در ابتدا با خوارج مبارزه میکرد، به تدریج قدرت یافت و بر شهرهای بسیاری چیره شد. وی با هدف گسترش قلمرو خود، درصدد برآمد تا محمد بن طاهر، آخرین امیر طاهری، را نیز مطیع خویش سازد. بهانهٔ یعقوب برای حمله، پناهدهی محمد بن طاهر به عبدالله سجزی از مخالفان یعقوب بود که به نیشابور گریخته بود. یعقوب با طلب تحویل عبدالله سجزی و خودداری محمد بن طاهر از این کار، به سوی نیشابور لشکر کشید. ضعف و ناتوانی روزافزون محمد بن طاهر، انگیزهٔ اصلی یعقوب برای یورش به نیشابور بود. یعقوب پس از محاصرهٔ شهر، محمد بن طاهر را با خوارداشت اسیر کرد و او را به همراه شمار بسیاری از یارانش به زندان انداخت. سپس با گماشتن والیانی بر نواحی گوناگون، خود به سیستان بازگشت و بدینترتیب، حکومت طاهریان پس از سالها فرمانروایی به پایان رسید.
سقوط طاهریان
دانشنامه اسلامی
یعقوب لیث صفاری که ابتدا با خوارج می جنگید چون به تدریج نیرومند گشته و شهرهایی را تحت نفود خود درآورده بود، تصمیم گرفت تا محمد بن طاهر را نیز تحت تسلط خویش در آورد به همین دلیل پناهنده شدن عبدالله سجزی را که گریخته بود و به محمد بن عبدالله روی آورده بود، بهانه کرد.
فروپاشی طاهریان
یعقوب از محمد بن عبدالله خواست تا او را تحویل دهد، چون محمد از تحویل وی ممانعت ورزید یعقوب راهی نیشابور گشت. البته ضعف و ناتوانی محمد بن عبدالله که در آن زمان به شدت ضعیف گشته بود، شاید انگیزه اصلی یعقوب و یارانش برای مقابله با محمد بن عبدالله بوده است. یعقوب با تسلط بر محمد بن طاهر او را با طناب بست و به همراه یک صد و شصت تن دیگر از یارانش به سیستان منتقل کرده و آن ها را در مسجد جامع زندانی نمود. محمد همچنان در سیستان زندانی بود تا این که یعقوب لیث آهنگ فارس نموده و محمد بن طاهر را نیز با خود دست بسته برد تا با خلیفه بجنگد و ظاهرا قصد وی از همراه بردن محمد بن طاهر این بوده است تا مردم با دیدن او از سرنوشت وی عبرت گیرند.
سبب حمله به نیشابور
سبب حمله یعقوب به نیشابور آن بود که، عبدالله سجزی در سجستان با یعقوب درگیری داشت. چون یعقوب نیرومند شد، او گریخت و به نیشابور رفته و به محمد بن طاهر پناه برد. به همین دلیل یعقوب، محمد بن طاهر را در نیشابور محاصره کرد. محمد بن طاهر فقها را شفیع قرار داد تا میان آن دو صلح اتفاق افتاد. حتی محمد بن طاهر امارت طبسین و قهستان را به یعقوب داد. اما بار دیگر یعقوب، عبدالله سجزی را از او طلب کرد، ولی محمد بن طاهر که او را پناه داده بود به یعقوب پاسخ مثبتی نداد و یعقوب به نیشابور لشکر کشید. محمد بن طاهر را نیروی رویارویی با یعقوب نبود. یعقوب بیرون شهر فرود آمده محمد بن طاهر بزرگان ملک و خاندان خود را نزد او فرستاد، تا با او دیدار کند. چون دیدار انجام شد، یعقوب او را سخت توبیخ و سرزنش نمود، که چرا در کار امارت تفریط کرده است. آن گاه او و همه افراد خاندانش را اسیر نموده و به زندان افکند، و به نیشابور داخل شد، و از جانب خود کسی را در آن جا به امارت گماشته و کسی را نزد خلیفه فرستاد که محمد بن طاهر کار ملک را مهمل گذاشته بود، مردم خراسان او را (یعقوب را) فرا خواندند تا زمام کار آن دیار را بر دست گیرد. یعقوب به هرات و پوشنج و بادغیس، حکامی گمارد و خود به سجستان بازگشت.
جانشین آل طاهر در خراسان
...
جمله سازی با سقوط طاهریان
«شرب شبانگاه، خواب صباح و تفویض منصبهای عالی به افراد نالایق» همه در سرعت بخشیدن برکناری آنها از قدرت تأثیر داشت و به همین خاطر محمد بن طاهر را عامل اصلی سقوط طاهریان میدانند.