تاریخ نگاری

[ویکی فقه] تاریخْ نِگاری، به عنوان اصطلاحی خاص، به معنی وصف و ثبت وجوه گوناگون حیات و احوال انسان در عرصۀ سیاست و اجتماع است.
مراد از تاریخ نگاری در اینجا بررسی انگیزه ها، اهداف و فواید، روش ها، مکاتب، انواع تاریخ نگاری، دیدگاه های مورخان قلمرو اسلام در وصف احوال ساکنان این قلمرو، و شیوه های تدوین و تنظیم تاریخی در همین پهنه است. بحث در تاریخ نگاری اسلامی، مستلزم بررسی واژۀ تاریخ، مبدأ تاریخ اسلام، موضوع و مفهوم تاریخ است.دربارۀ ریشه و اشتقاق واژۀ تاریخ اتفاق نظر وجود ندارد. در حالی که برخی گزارش های کهن، واژۀ تاریخ را مصدرِ برساخته از کلمۀ «مُوَرَّخ» دانسته و آورده اند که این کلمه خود معرب ترکیب فارسی «ماه روز» است، 
اصفهانی، حمزه، تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء، ج۱، ص۸، برلین، ۱۳۴۰ق.
گستردگی سرزمین شبه قاره و نقش و تأثیر بزرگی که در تکوین و رشد بسیاری از وجوه فرهنگ اسلامی ـ ایرانی داشت، بررسی مستقل تاریخ نگاری در این سرزمین را ایجاب می کند. ورود اسلام به شبه قاره که تغییرات اجتماعی و سیاسی را به دنبال داشت، به تبیین تاریخی نیاز داشت، چنان که در اندونزی و مالزی چنین بود (دربارۀ اسلام در شبه قاره، نک 
مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه بزرگ اسلامی، ج۸، ص۵۶۲-۵۸۰.

💡 از آنجایی که هیچ فرضی وجود ندارد که مورخان معاصر کلیسای کاتولیک که کاتولیک نیز هستند این دیدگاه را اتخاذ کنند، این «رویکرد سنتی» فصلی از تاریخ نگاری است که هنوز بسته نشده‌است، اما در حوزه معینی کاربرد دارد که در تاریخ دانشگاهی قرن ۲۰ و ۲۱ مرکزی نیست.

💡 تاریخ‌نگاری وبری که روش تاریخ نگاری ماکس وبر جامعه‌شناس و تاریخ پژوه آلمانی است. ماکس وبر متأثر از جریان اثبات گرایی؛ سعی داشت که از تاریخ خرافه زدایی کند؛ برای رسیدن به نتیجه لازم، به یک شهود عملی با تجربه مستقیم نیاز است. در روش وبر تاریخ فاقد ارزش پذیری است. حتی ارزش‌های دولتی پروس لئوپولد فون رانکه به آن عقیده داشت را نفی می‌کند.