ابن ابی حاتم

ابن ابی حاتم. [ اِ ن ُ اَ ت ِ ] ( اِخ ) از علما و محدثین نیشابور. وفات 320 هَ.ق.

از علما و محدثین نیشابور

[ویکی فقه] اِبْن ِ اَبی حاتِم، عبدالرحمان بن محمد بن ادریس بن منذِرِ تمیمی حنظلی رازی (۲۴۰-۳۲۷ق /۸۵۴ - ۹۳۸م )، مفسر، متکلم، فقیه و محدث بنام اسلامی.
ظاهراً ابن ابی حاتم در ری زاده شد و سال های نخستین زندگیش را در همین شهر گذراند و از پدر خود ابوحاتم و ابوزُرْعه رازی دانش و حدیث آموخت و نیز از فضل بن شاذان نیشابوری قرائت قرآن فرا گرفت. ابن ابی حاتم یک بار در ۲۵۵ق /۸۶۹م و بار دیگر در ۲۶۰ق همراه پدر به حج رفت. سپس خود در ۲۶۲ق به طلب علم رهسپار شام و مصر گردید و ۷ ماه در مصر اقامت گزید و از عالمان و فقیهان و محدّثان آن دیار فقه و حدیث آموخت. آن گاه در ۲۶۴ق / عازم اصفهان شد. روشن نیست که در چه زمانی از این سفرها به ری بازگشته، اما قطعی است که در ری درگذشته است.
جای گاه علمی
از قراین چنین بر می آید که وی در عراق و بغداد، که در آن روزگار کانون فقه و حدیث بود، از شهرت و منزلت علمی بسیار برخوردار بوده است.
اساتید
ابن ابی حاتم افزون بر پدرش و ابوزرعه و فضل بن شاذان، نزد کسان دیگری فقه و حدیث آموخت که بنام ترین آنان عبارتند از: جعفر بن منیر رازی، احمد بن سنان قَطّان، احمد بن منصور رمادی، یونس بن حبیب اصفهانی، ابوالحسین احمد بن محمد بن ابی سلم رازی، ابوبکر محمد بن فضل موسی قسطانی رازی، ابو سعید اَشَج ّ، علی ابن منذر طریقی، حسن بن عرفه، یونس بن عبدالاعلی، محمد اسماعیل اَحمسی، حجاج بن شاعر، محمد بن حسان ازرق، محمد بن عبدالملک ابن زنجویه، محمد بن مسلم بن واره، صالح بن احمد بن حنبل، احمد بن اصرم، علی بن جنید و مسلم بن حجاج.
راویان
...

💡 در احادیث آمده که محمد وجود مردی به ذو الخویصره یا ذوالثدیه یا مخدج را پیش‌بینی کرده بود که این مرد را حرقوص یا دیگر افراد کشته شده در نهروان می‌دانند. در کتاب تفسیر الدر المنثور آمده که بخاری، نسایی، ابن جریر، ابن منذر، ابن ابی حاتم، ابو الشیخ و ابن مردویه از ابی سعید خدری روایت کرده‌اند که گفت: هنگامی که رسول خدا (ص) مشغول تقسیم غنیمت بود، ناگهان ذو الخویصره تمیمی از راه رسید و گفت: یا رسول اللَّه! عدالت به خرج بده.

💡 به معنای قرآن مکتوب و ملفوظ که توسط فخر رازی، طبری، سیوطی و ابن ابی حاتم از مفسران اهل سنت نقل شده‌است. ماتریدی، ماوردی سنی مذهب و بانو امین مفسر شیعی در مخزن العرفان نیز منظور از این کلمه را کتاب‌های آسمانی پیشین دانسته‌اند. سید محمد حسین طباطبایی و سید علی اکبر قرشی و عباس سید کریمی از مفسران شیعه، کلمه صحف را به اجزای قرآن تفسیر کرده‌اند. در دیدگاه تفسیری باطنی و عرفانی از قرآن، پنج معنای باطنی از مفسران شیعه و سنی گزارش شده‌است که عبارت است از: لوح محفوظ، نفوس سماوی، قرآنی در آسمان قلب پیامبر اسلام و امامان شیعه..