زیدالنار

زیدالنار. [ زَ دُن ْ نا ] ( اِخ ) رجوع به زیدبن موسی بن جعفر شود.

[ویکی فقه] زیدالنّار، زید بن موسی بن جعفر علیه السلام، برادر امام رضا علیه السلام می باشد.
دربارۀ وی اطلاعات چندانی در دست نیست و منابعی که از او سخن گفته اند، فقط به نقش بارز وی در شورش ابن طباطبا و ابو السرایا در عراق (در سالهای ۱۹۹ و ۲۰۰) اشاره کرده اند. علت و چگونگی پیوستن او به این شورش روشن نیست اما گفته شده که بعد از مرگ ابن طباطبا، هنگامی که ابوالسرایا و یارانش با جوانی علوی به نام محمد بن محمد بن زید بیعت کردند، او زید بن موسی را به ولایت اهواز منصوب کرد. زید در راه اهواز، به کمک عباس بن محمد جعفری، والی منتخب ابوالسرایا، به بصره شتافت و با غلبه بر حسن بن علی معروف به مأمونی، عامل عباسیان در بصره، آن شهر را تصرف کرد. زید بن موسی اندکی بعد، عباس بن محمد را نیز بیرون نمود و بصره را ضمیمه قلمرو خود کرد.
دلیل ملقب شدن زید به زید النار
رفتار او با بصریان بسیار خشن و بی رحمانه بود، چنان که پس از غارت اموال مردم، دستور داد خانه های بنی عباس و طرفدارانشان را آتش زدند و هرگاه یکی از آنان را نزد وی می بردند، دستور می داد که او را در آتش بسوزانند، ازاین رو به زیدالنّار ملقب شد.
انزجار امام رضا علیه السلام از زید
شدت خشونت او به اندازه ای بود که بنابر برخی روایات، امام رضا علیه السلام در مواجهه با زید، از نحوۀ رفتار وی با مسلمین بصره، به گونه ای انزجارآمیز سخن گفت و حتی سوگند یاد نمود که هرگز با او سخن نگوید.
اسارت زید
...

💡 در تحلیل اوضاع یهودیان در دوره‌های مختلف اسلامی، آنها همواره مورد محدودیت حکومت‌های مسلمان قرار می‌گرفتند و تا پیش از به روی کار آمدن مأمون، این محدودیت‌ها به‌طور کامل اعمال می‌شد. با آغاز خلافت مأمون، یهودیان از آزادی بیان بیشتری نسبت به گذشته برخوردار شدند. مأمون حتی در سال ۲۱۰ ه‍.ق برای دخالت یهودیان، مسیحیان و زرتشتیان در امور داخلی‌شان، فرمانی را صادر کرد. قرشی معتقد است این مناظره‌ها که عموماً توسط دستگاه حکومت اجرا می‌شد، برای فهمیدن نظرات و دلایل اعتقادات طرف مقابلشان صورت می‌گرفته‌است. او همچنین گزارش می‌کند که شبیه به این مناظره‌ها در قصرهای برمکیان بین شیعه و سنی صورت می‌گرفته‌است. در حوزه ایدئولوژیک، عصر علی بن موسی الرضا، عصر گسترش فرقه‌ها و توسعه آنان بوده‌است. از جمله این فرقه‌ها، واقفیه، غالیه، زیدیه، اسماعیلیه، مفوضه، حلولیه، مجسمه، فطحیه و… را می‌توان نام برد. علاوه بر فرقه‌های کلامی، فرقه‌های سیاسی نیز گسترش فراوانی داشتند؛ افرادی چون محمد بن جعفر ادعای امامت و خلافت و بر علیه حکومت قیام وقت کرد. زیدالنار نیز به دشمنی با بنی‌عباس در کوفه قیامی خونین به راه انداخت. مجیدی معتقد است که دلیل این آشفتگی اعتقادی در آن عصر، اختلاف در عملکرد دستگاه حکومتی، گسترش بی‌سابقه سرزمین‌های اسلامی و ورود افراد تازه مسلمان با سؤال و شبهه‌های مختلف عنوان شده‌است.

💡 به گزارش عباس قمی در منتهی الآمال، با رسیدن پیک علی بن موسی و دعوت از فاطمه معصومه به عزیمت به خراسان، فاطمه معصومه مهیا سفر شد. قرشی و سجادی تاریخ حرکت فاطمه معصومه از مدینه را در سال ۲۰۱ ه‍.ق گزارش می‌کنند. ربیعی گزارش می‌کند که در این سفر چند تن از برادران فاطمه معصومه: فضل، جعفر، هادی، زید و قاسم و تعدادی از برادرزاده‌های و جمعی از غلامان و کنیزان وی را همراهی کردند. سید کباری توضیح می‌دهد، از آنجا که برای موسی کاظم، فرزندی به نام هادی گزارش نشده‌است، احتمالاً نام این فرزند، هارون بوده که در تصحیف به هادی مبدل شده‌است. همین‌طور وجود زید که به زیدالنار شهره است در کاروان فاطمه معصومه امکان ندارد؛ چرا که وی به سبب قیامی که در بصره به راه انداخته بود، دستگیر و به مرو فرستاده شده بود. علاوه بر برادران، زنانی نیز با وی همسفر بوده‌اند که عبارتند از دختران موسی کاظم به نام‌های: میمونه، فاطمه صغری و خدیجه خاتون و سلطان موصلیه، خادمه شخص فاطمه معصومه. همچنین منابع از یک خواهر دیگر که همراه دختران موسی کاظم همسفر بوده‌است یاد کرده‌اند اما نام وی را گزارش ننمودند. جعفر مرتضی عاملی، مورخ شیعه، تعداد افراد کاروان فاطمه معصومه را ۲۳ نفر گزارش می‌کند؛ اما همو می‌نویسد که تعداد افراد کاروان، تا ۴۰۰ نفر نیز یاد شده‌است.