ال قدامه

[ویکی فقه] آل قدامه. آلِ قُدامه، خاندانی فلسطینیُ الاصل و حنبلی مذهب که فقیهان، مُسندان، حافظان و قاضیان بسیاری از آن برخاستند و فعالیت علمی ــ دینی آنان در اندیشۀ اسلامی آن روزگار و گسترش مذهب حنبلی تأثیر بزرگی به جای نهاد.
نام این خاندان از نیای بزرگشان قدامة بن مقدام بن نصر بن عبداللـه گرفته شده است. زادبوم او روستای جمّاعیل یا جمّاعین از توابع نابلس بود. محمد بن قدامه و سپس فرزندش احمد و نوه اش محمد ابوعمر ریاست مذهبی این روستا را به عهده داشتند. زندگی علمی و آوازۀ آل قدامه پس از حملۀ صلیبیان به فلسطین آغاز شد. به دنبال سقوط بیت المقدس در ۴۹۲ق/۱۰۹۹م به دست صلیبیان، امیران صلیبی به صورت فئودال درآمدند و زندگی را بر مردم سخت گرفتند.کشاورزان جمّاعیل و روستاهای پیرامون آن که از فشارهای گوناگونی گوناگونی هم چون بی گاری و پرداخت خراج و نیز از زندان و حتی بریدن پا رنج می کشیدند، تسلای خاطر خود را در سخنان صلیبیان بر جماعیل فرمان می راند، به بهانۀ آن که گرد آمدن کشاورزان پیرامون شیخ احمد آنان را از کار باز می دارد، در صدد کشتن وی برآمد.از این رو، احمد در ۵۵۱ق/۱۱۵۶م به دمشق که زیر فرمان نورالدین محمود بن زنگی بود، مهاجرت کرد. این کوچ سرآغاز فعالیت علمی مداومی شد که در چند سده از اواسط سدۀ ۶ تا ۱۱ق/۱۲ تا ۱۷م ادامه یافت.آل قدامه نخست در مسجد ابوصالح دمشق اقامت گزیدند و شیخ احمد در آن جا به امامت حنبلیان پرداخت، اما کوچیدن بسیاری از مردم جماعیل و روستاهای دیگر، جا را بر آوارگان تنگ کرد و شیوع بیماری بسیاری از آنان را از میان برد. از سوی دیگر داشتن مذهب حنبلی گرفتاری هایی را برای آنان پیش آورد.سرانجام، حدود ۳ سال بعد، مسجد ابوصالح را ترک گفتند و به دامنۀ کوه قاسیون که مردگان خود را از پیش در آن به خاک می سپردند، کوچیدند. از آن پس این منطقه به نام آنان صالحیه خوانده شد.شیخ احمد در آن جا دیرُ الْحَنابله را ساخت که اکنون جامعُ الْحنابله نام دارد و آثارش هنوز برجاست.سپس خانه ها، بازارها، مدارس و مساجد بی شماری ساخته شد و صالحیه به صورت یکی از کانون های فعالیت علمی و دینی درآمد و نقش مهمی را در گسترش مذهب حنبلی در دمشق، مصر، بعلبک و بغداد به عهده گرفت.
سابقه علمی
آل قدامه گذشته از عالمان، قاضیان بزرگی پروراند که منصب قاضی القضاتی دمشق بارها به آنان رسید. هم چنین توجه این خاندان به آموزش زنان، به رشد زنانی انجامید که در دانش های دینی روزگار خویش صاحب نام بودند.آل قدامه با خاندان های علمی سرشناسی هم چون بنی سرور، بنی عبدالواحد، راجح و جماعه پیوندهای خویشاوندی داشتند که گاه افراد آنان را در شمار خاندان آل قدامه نام برده اند.
ابن طولون، محمد، الفوائد الجوهریّه فی تاریخ الصّالحیّه، ج۱، ص۶۵-۸۱، به کوشش محمد احمد دهمان، دمشق، ۱۴۰۱ق.
افراد سرشناس آل قدامه بدین قرارند:
← احمد بن محمد
...

💡 صورتحساب قدامه و ابن خردادبه، در قسمت ماليات سواد يكسان مى باشد، جز اين كه ابن خردادبه، شماره ى خرمن ها را نيز ذكر نموده كه مورد احتياج ما نيست و فقط گندم و جو و نقدينه ى آن را به اختصار مى نگاريم كه از اين قرار مى باشد:

💡 از نامه استنباط مى شود كه قدامه در صرف بيتالمال زياده روى كرده و بيشتر از حقّ خود مصرف نموده است و اين روش حضرت امير (ع )بود كه در موقع خيانت و بى توجّهى يكى از كارگزاران، او را به مركز حكومت فرا مىخواند و در اين نامه، حضرت على (ع ) از او مى خواهد كه در آمدن به مركز حكومت شتابكند.

💡 جاريه بن قدامه بنده صالح خدا از پيشگاه تو آمد و با گروه ابن حضرمى درگيرشد و ياران او را ناچار ساخت كه در خانه اى از خانه هاى بصره محصور گردند... سپسابن حضرمى و يارانشان كشته شدند و برخى با آتش مردند و گروهى ديوار بر آنانفرود آمد و جمعى خانه بر سرشان خراب شد و طائفه اى با شمشير از بين رفتند وبعضى از آنان توبه كردند و بخشوده شدند. (942)

💡 دو پيرمرد از اهل قبيله به من گفتند: ما را پيش اين مرد ببر تا ببينيم به چه چيزى فرا مىخواند. وقتى به ذى قار رسيديم و با حضرت ملاقات كرديم، پرسيد: بزرگ بنىراسب كيست ؟ گفتم: فلانى. پرسيد: پس رئيس ‍ بنى قدامه كيست ؟ گفتم:فلانى. فرمود: آيا تو نامه هاى مرا به آن دو مى رسانى ؟ گفتم: بلى. سپس فرمود:آيا با من بيعت نمى كنيد؟ آن دو پيرمرد كه با من بودند بيعت كردند و من بيعت نكردم.

💡 مصعب سپس حمله کرد، اما با یک تیر مجروح شد و از اسب خود افتاد. او توسط یکی از سربازان بنی ثقیف، زائده بن قدامه، کشته شد که مرگ مصعب را انتقام مختار هم قبیله خود اعلام کرد. پس از آن، ابن زبیان سر مصعب را از تن جدا کرد. به گفته لامنس، عبدالملک به عزاداری مصعب پرداخت و «به شاعرانش دستور داد تا پایان قهرمانانه او را گرامی بدارند».

💡 بعدها اشهب ابن بشره كه نامش را اشعث هم گفته اند و از قبيله بجيله بود همراهيكصدوهشتاد نفر خروج كرد و به نبردگاه هلال بن علقمه آمد و بر جنازه ها نماز گزارد وهر كس را توانست دفن كرد. على (ع ) جارية بن قدامه سعدى يا حجربن عدى را به مقابلهاو فرستاد و دو گروه در (جرجرايا) كه در سرزمين (جوخى ) است روياروى شدند واشهب و ياران وى در جمادى الآخر سال سى وهشتم كشته شدند.