ابراهیم بن سیار نظام

[ویکی فقه] اِبْراهیمِ بْنِ سَیّارِ نَظام، ابواسحاق ابراهیم بن سیار بن هانی، معروف به نظام، از بزرگان معتزله و علمای کلام در قرن ۲ و ۳ق/۸ و ۹م که فِرقۀ نَظامیه از فِرَق معتزله به او منسوب است.
نَظام در مسائل طبیعی و الهی که در زمان او مطرح بود، آرا و نظریات خاصی داشت که بعضی از آنها، مانند نفی جوهر فرد یا جزء لایتجزّا و انکار سکون و اعتقاد به طَفره و کُمون و تداخل و جسمیت الوان و بویها و طعمها، به نام او مشهور شده است، اگرچه بعضی از اعتقادات منسوب به او مخصوصاً تقسیم جسم به اجزاء نامتناهی شاید از سوء تفسیر یا سوء فهم یا الزام ناشی شده است و باید در رساله یا کتاب مفصلی به دقت مورد بحث قرار گیرد.

💡 همانطور که گیب می نویسد، "شهرت دفاع از کامارجا به دور و بر گسترده شد، اما فشار کمی بر اعراب کاهش داد". تقریباً تمام ماوراءالنهر، به جز بخارا و سمرقند، از دست رفت، و حتی در خوارزم همسایه، شورشی در گرفت که با این وجود به سرعت توسط مهاجران محلی عرب سرکوب شد. سمرقند آخرین پاسگاه اصلی حکومت اعراب در عمق سغدی باقی ماند و عملیات های بعدی هر دو طرف در اطراف آن متمرکز شد. در حالی که در تلاش برای تسکین محاصره تورگش از شهر در سال ۷۳۱ بود که اعراب متحمل نبرد فاجعه‌بار دفیل شدند که به دنبال آن موقعیت اعراب در ماوراءالنهر فروپاشید. اعراب تا قبل از قتل سلوک در سال ۷۳۸ قادر به بهبودی نبودند که منجر به وقوع جنگ داخلی و کاهش سریع قدرت تورگش شد. در سال‌های ۷۳۹–۷۴۱، تحت فرمانروایی نصر بن سیار، اعراب موفق به برقراری مجدد اقتدار خلافت تا سمرقند شدند.

💡 در عصر محمد امام و پسرش ابراهیم امام، دعات بنی‌عباس در عراق و خراسان که پیش از هر یک از ولایات دعوت ایشان را اجابت کرده بودند، فعالیت مهمی بر ضد بنی‌امیه از خود نشان دادند. عباسیان دریافته بودند که ایران و به‌ویژه خراسان، سرزمینی مناسب برای فعالیت‌های دعوت مذهبی-سیاسی است. این استان شرقی از پایتخت امویان دور بود، نفوذ اعراب در آن نیرومند نبود، و همچنین این استان صفحهٔ دیگر جنبش‌های مذهبی با فحوای سیاسی بود. نیروی بنی امیه در آنجا هنگامی ضعیف شد که خلیفه اموی در نزاع قومی بین نزاریان و یمنیان، سوگیری کرد. در ۱۲۸ (۷۴۵–۷۴۶ میلادی) در دوران تصدی فرماندار نزاری، نصر بن سیار، ابراهیم امام رهبر دعوت عباسی، ابومسلم را به خراسان فرستاد. ابومسلم، خودش را وقف گسترش دعوت عباسی کرد و داعیانی را به سرتاسر خراسان بزرگ فرستاد. تعداد پیروان او رفته‌رفته افزایش می‌یافت.