اراده تشریعی

[ویکی فقه] اراده تشریعی به طلب انجام کاری توسط مکلّفان از طریق قانون گذاری اطلاق می شود.
اراده تشریعی، مقابل اراده تکوینی می باشد و به اراده قانون گذار یا شارع بر انجام کاری از سوی مکلفان از طریق تشریع یا قانون گذاری، گفته می شود. به بیان دیگر، اراده شارع در به جا آوردن کاری توسط مکلفان و به اختیار آن ها، مثل اراده خداوند به انجام عبادات و واجبات از سوی بندگان به اراده و اختیار خود آنان و هم چنین اراده قانون گذار به رعایت قوانین از سوی مردم، اراده تشریعی نامیده می شود.
نکته
در اراده تکوینی، متعلق اراده در خارج ایجاد می گردد، اما در اراده تشریعی، متعلق آن در ظرف اعتبار ایجاد می گردد و ایجاد آن در خارج از طریق مکلف و اراده او مطلوب است.

💡 مجادله کلامی بر سر این آیه از اهمیت بالایی برخوردار بوده‌است. چرا که شیعیان همواره با استناد به بخش دوم آیه ۳۳ احزاب، به عصمت امامان خود استدلال می‌کنند و در مقابل اهل سنت، این بخش از آیه را با توجه به بخش‌های قبلی در شأن همسران پیامبر می‌دانند. به گفته سید علی میلانی، فقیه شیعه؛ از بهترین ادله اثبات عصمت برای امامان شیعه و اهل‌بیت محمد، آیه تطهیر است؛ به طوری که اگر هیچ آیه‌ای جز آیه تطهیر در خصوص موضوع عصمت نازل نشده‌بود، این آیه برای اثبات عصمت کفایت می‌نمود. بر اساس استدلال شیعیان، واژه «انما» در آیه از «ادات حصر» است و منظور از «یرید الله» نیز یا به معنای اراده تکوینی الهی است یا به معنای اراده تشریعی خواهد بود. از آنجا که در آیه از حصر استفاده شده‌است و اراده تشریعی الهی، حصر بردار نخواهد بود و مشمول تمام خلائق خواهد بود؛ بر این اساس، منظور از عبارت «یرید الله» اراده تکوینی است[یادداشت ۳] و اثبات کننده عصمت برای اهل‌بیت می‌باشد. در مقابل این دیدگاه برخی از اهل سنت همچون آلوسی، منظور یرید را اراده تشریعی دانستند که به معنای خواستن تقوا و اجتناب از نواهی است.

💡 مکارم شیرازی، مفسر شیعه، به واژه «انما» اشاره دارد و آن را از اداة حصر می‌داند که این موهبت را مخصوص اهل بیت پیامبر می‌کند. او همچنین منظور از عبارت «یُرِیدُ» را نشانه اراده تکوینی بودن الهی می‌داند که با وجود اختیار و اراده، به سمت ناپاکی و گناه نمی‌روند. شیعیان بر این باورند که اراده تشریعی به گروهی خاص اختصاص نخواهد یافت. واژه «یرید»، فعل مضارع از مصدر «رود» به معنای طلبی که با اراده و اختیار همراه است. این واژه به جهت مضارع بودن حاوی معنای استمراریت است. واژه «یذهب» نیز از مصدر «ذهب» به معنای برداشتن و بردن است. در نقطه مقابل، تفاسیر اهل سنت، این اراده را اراده‌ای تشریعی دانسته‌اند که به عقیده تفاسیر شیعه، صحیح نمی‌باشد. این گروه با استناد به اینکه آیه تطهیر بعد از اوامری که به زنان محمد داده شده‌است نازل شده، در بیان اجر و مزد آنان است و در نتیجه اراده تشریعی را شامل می‌شود. همچنین منابع سنی با استناد به حدیث کسا و دعای محمد در آن رویداد، دعای او را نشانه عدم محقق بودن اراده می‌دانند و عدم محقق بودن اراده را نشانه تشریعی بودن دانسته‌اند. به عقیده انصاری، از محققان سنی مذهب، حصر در آیه تطهیر، حصر اراده نبوده و حصر مراد بوده‌است. بر این اساس، معنای آیه چنین است که خداوند قصد کرده‌است که تنها از تطهیر اهل بیت پیامبر در قرآن یاد کند این به معنای منحصر بودن تطهیر در آنها نیست. او همچنین حصر بودن اراده خدا را خلاف شرع اهل سنت می‌داند.