مفاعله

( مفاعلة ) مفاعلة. [ م ُ ع َ ل َ ] ( ع مص ) در تداول فارسی زبانان مفاعله به کسر «ع »، یکی از بابهای ثلاثی مزید در صرف عربی است و معنی مفاعله این است که یکی با دیگری آن کند که او با وی کرده است.

۱ - ( مصدر ) با هم کارکردن ۲ - یکی از بابهای ثلاثی مزید است. توضیح باب مفاعله در عربی مفتوح العین است ولی درفارسی بکسر عین الفعل استعمال شود.
در تداول فارسی زبانان مفاعله بکسر [ ع ] یکی از بابهای ثلاثی مزید در صرف عربی است و معنی مفاعله این است که یکی با دیگری آن کند که او با وی کرده است.

💡 (تفادوهم ) از فَدى يفدى فِدىّ و فِداءً، به معناى آزاد ساختن كسى با مال و غير آن و از باب مفاعله است و هرگاه مفعول آن اسيران باشند(886)، به معناى مبادله اسيران است.

💡 اين فعل گرچه از باب مفاعله است ولى به معناى خدعه طرفينى نيست، بلكه از مواردىاست كه باب مفاعله در فعل يك طرفه به كار مى روند؛ مانند: عاقبت اللص و عافاه الله. در مورد خداوند نيز آمده است: (و هو خادعهم )،(637) ليكن درباره مومنين چيزى وارد نشده كه آنان هم با منافقان خدعه مى كنند.

💡 كلمه (مبارك ) از مصدر مباركه باب مفاعله از ثلاثى مجرد (بركت ) است و بركتبه معناى خير بسيار، و مبارك به معناى محلى است كه خير كثير بدانجا افاضه مى شود.

💡 اما كلمه (تكاثر) و (مكاثره ) كه اولى مصدر بابتفاعل، و دومى باب مفاعله است، هر دو به معناى آن است كه جمعى در كثرتمال و اولاد و عزت با يكديگر مبارات و مفاخره كنند.

💡 (تفادوهم ) از فَدى يفدى فِدىّ و فِداءً، به معناى آزاد ساختن كسى با مال و غير آن و از باب مفاعله است و هرگاه مفعول آن اسيران باشند(886)، به معناى مبادله اسيران است.

💡 ((موافات )) از ((وفاء)) گرفته شده و مصدر باب مفاعله آن است و سه حرف (و،ف،ى )كلمه اى است كه براكمال و اتمام دلالت مى كند.(206) در لسان العرب نيز آمده كه:((موافات )) به معناى اتمام مى باشد((اوفىالكيل؛ يعنى، آن را تمام نمود و چيزى از آن كم نگذاشت )).