حسابت

این واژه در زبان عربی و فارسی دارای چند معنا و کاربرد مختلف است و در متون کهن بیشتر به صورت مصدر به کار رفته است. یکی از مهم‌ترین معناهای این واژه، «حسب و حساب کردن»، «شمردن» و «محاسبه نمودن» است و از همین معنا، واژه امروزی «حساب» نیز پدید آمده است که در زندگی روزمره برای شمارش، بررسی امور مالی و محاسبه به کار می‌رود. «حسابت» در برخی کاربردهای قدیمی‌تر، به معنای صاحب حسب و نسب شدن و برخوردار شدن از نژاد و خاندان بزرگ و شریف نیز آمده است و به نوعی به بزرگی خانوادگی، اصالت و جایگاه اجتماعی اشاره دارد. در متون کهن، این واژه گاهی مفهوم «گوهری شدن» و دارای شرافت و نجابت گردیدن را نیز در بر می‌گرفته و نشان‌دهنده رسیدن فرد به مقام و منزلت اجتماعی والا بوده است. همچنین در بعضی از کاربردهای ادبی و لغوی، «حسابت» به معنای دین‌دار و مالدار شدن نیز آمده و به کسی گفته می‌شده که هم از نظر مالی توانگر و هم از نظر شخصیت و اعتبار اجتماعی محترم باشد. این واژه ریشه عربی دارد و از خانواده واژگانی «حسب»، «حساب» و «حسبان» به شمار می‌رود که همگی با مفهوم شمارش، ارزش، اعتبار و منزلت ارتباط دارند. در زبان فارسی امروزی، شکل رایج‌تر این واژه همان «حساب» است که بیشتر در معنای شمارش، محاسبه و رسیدگی مالی استفاده می‌شود، اما در متون ادبی و تاریخی، «حسابت» معانی گسترده‌تر و عمیق‌تری داشته است. از نظر ادبی، این واژه می‌تواند هم به جنبه مادی و مالی اشاره کند و هم مفهوم شخصیت، شرافت خانوادگی و ارزش اجتماعی را در خود داشته باشد. در مجموع، «حسابت» واژه‌ای کهن و پرمعناست که هم مفهوم شمارش و حسابگری را می‌رساند و هم در برخی کاربردها نشانه بزرگی، اصالت، نجابت و اعتبار اجتماعی انسان به شمار می‌آید.