نرد شیر

«نرد شیر» نامی کهن برای بازی مشهور تخته‌نرد است که در منابع فارسی و تاریخی به آن اشاره شده است. این بازی که امروزه با نام Backgammon شناخته می‌شود، از بازی‌های قدیمی و فکری در فرهنگ ایرانی به شمار می‌آید. در برخی منابع مانند برهان قاطع گفته شده که این بازی از ساخته‌های بزرگمهر وزیر دانای دربار خسرو انوشیروان بوده و او آن را در برابر بازی شطرنج پدید آورد. با این حال در برخی نوشته‌ها نیز آمده است که اصل این بازی به دوران اردشیر بابکان بازمی‌گردد و به همین دلیل آن را «نردشیر» یعنی نردِ اردشیر نامیده‌اند. در گذشته شکل بازی کمی متفاوت بوده و گاه با دو یا سه کعبتین (تاس) انجام می‌شده است. برخی منابع قدیم حتی اشاره می‌کنند که در آغاز تعداد مهره‌ها یا شیوه حرکت آنها با شکل امروزی فرق داشته است. در این بازی صفحه‌ای چوبی به دو بخش مشابه تقسیم می‌شود که هر بخش دوازده خانه دارد. بازیکنان با استفاده از تاس‌ها مهره‌های خود را حرکت می‌دهند و هدف رساندن همه مهره‌ها به خانه پایانی است. در متون کهن گاهی نرد را در برابر بازی Chess قرار می‌دادند و آن را نمادی از بخت و گردش روزگار می‌دانستند. به همین دلیل «نرد شیر» افزون بر نام یک بازی، در فرهنگ ادبی فارسی نیز نشانه‌ای از شانس، تدبیر و گردش تقدیر به شمار می‌رود.