ما هو علم الکلام

[ویکی نور] ما هو علم الکلام، اثر علی ربانی گلپایگانی، کتابی است جهت آشنایی با مبادی و مباحث کلی مربوط به ماهیت و چیستی علم کلام که توسط محمدحسین مولوی مورد تحقیق قرار گرفته است.
کتاب حاوی یک مقدمه و سیزده فصل است.
نام‎گذاری علم کلام، موضوع و تعریف آن، هدف‏ها، روش‏های بحث در علم کلام، رابطه بین علم کلام و دانش‎های دیگر، تاریخچه، تطور علم کلام، نقش عقل در الهیات در پرتو کتاب و سنت، نقد نظریه مخالفان روش عقلی در الهیات، علم‏ کلام نزد قاضی ایجی، جرجانی، تفتازانی و حکیم لاهیجی، از فصول و مباحث این کتاب است.
برای علم کلام، نام‎های دیگری هم ذکر شده است که «اصول دین»، «الهیات»، «علم عقاید» و «فقه اکبر» از جمله آن‎هاست. برخی معتقدند که دانش کلام را ازآن‎رو کلام گویند که نخستین اختلاف و بحث اعتقادی که در میان مسلمانان به‎صورت گسترده درگرفت، اختلاف درباره کلام ‎الهی بود که آیا قدیم است یا حادث؟. این اختلافات چنان بالا گرفت که پای پادشاهان حکومت عباسی را نیز به این وادی باز کرد؛ مأمون، معتصم و واثق، همچون معتزله قائل به حدوث کلام الهی شدند و متوکل خود را با اهل حدیث همراه کرد و قائل به قدم آن شد.
دلایل دیگری نیز برای این نام‎گذاری ذکر شده است که می‎توان چنین برشمرد:
نویسنده، نظریه آخر را پسندیده است و می‎گوید: با توجه به اینکه این نظریه بر عنصر مناظره متمرکز است و مناظره عنصری اساسی در این دانش است و معمولا مناظره جز از راه تکلم و بحث میسر نیست، می‎توان آن را معتبرتر از نظریات دیگر دانست.

💡 و قیل لَمُحِیطَةٌ بهم فی الآخرة ای سیحیط بهم هو عن قریب، لانّ ما هو آت قریب.

💡 وقتى عبد شكور شود كه ارتباط خلق را به خلق را به بسط رحمت حق را ازاول ظهور تا ختم آن، و ارتباط را به يكديگر، و بدء و ختم وجود را، على ما هو عليه،بدانند؛ و معرفت آن براى خلص اوليا كه اشرف وافضل آنها ذات مقدس نبى ختمى - صلى الله عليه و آله - است رخ ندهد.

💡 409- (( استعيذوا بالله من جب الخزى.قيل و ما هو يا رسول الله ؟ قال: وادى فى جهنم اعد للمرائى )) (منية المريد، ص 49،50. دو حديث، قريب همين مضمون در كنزالعمال 3/472 و 479، و 10/274 آمده است. وبه جاى (جب الخزى )، ياد شده است: (جب الحزن ) و يا (وادى الحزن ) ).