سزگین فؤاد

[ویکی نور] محمد فؤاد سزگین در سال 1343ق/ 1924م در استانبول متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در همان جا آغاز کرد و پس از اتمام دوره دبیرستان، وارد دانشکده هندسه استانبول شد، اما آن را رها کرد و به ادامه تحصیل در مؤسسه شرق شناسی دانشکده ادبیات دانشگاه استانبول پرداخت. وی با تلاش مستمر توانست در 1947م در سن 23 سالگی مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته مطالعات شرق شناسی و به دنبال آن، دکترای خود را در رشته علوم اسلامی پژوهش های ایرانی و فلسفه در 1950م اخذ کند.
سزگین مدت ها در گروه پژوهش های اسلامی دانشگاه استانبول به فعالیت علمی و پژوهشی پرداخت. در 1960م به دلایل سیاسی، مؤسسه پژوهشی خود و چندی بعد زادگاهش، استانبول، را ترک کرد و با یاری دوستش، والی هارتنر، راهی فرانکفورت شد. هارتنر مؤسسه اش را در اختیار او قرارداد تا وی کتابش، «تاریخ التراث العربی» را کامل کند. سزگین برای قدردانی جلد اول کتابش را تقدیم او کرد.
سزگین علاوه بر تحقیق و پژوهش، کرسی تدریس در رشته تاریخ علوم طبیعی و علوم عربی اسلامی در دانشگاه فرانکفورت را به دست گرفت و اینک بیش از 40 سال است که در آنجا به تدریس و پژوهش مشغول است و برای گسترش تحقیقات تاریخ علوم اسلامی و تداوم طرح های پژوهشی در این حوزه، در 1970 تأسیس "مؤسسه تاریخ علوم اسلامی و عربی" را به مرکز اروپا پیشنهاد کرد که با تلاش او در 1981-1982م شکل گرفت. این مؤسسه وابسته به دانشگاه فرانکفورت است و کتاب های مهمی منتشر کرده که در واقع حاصل خدمات سزگین است. هم اکنون وی رئیس مؤسسه است. نخستین اقدام عملی وی برای مؤسسه مذکور، اهدای کتابخانه شخصی اش بود که بین 16000-20000 جلد کتاب برگزیده داشت و جایزه ای که از ملک فیصل به خاطر ترجمه کتاب تاریخ التراث العربی از آلمانی به عربی دریافت کرده بود.
وی دارای تألیفات زیادی است. مهم ترین اثر او، «تاریخ التراث العربی» در کتاب شناسی و فهرست نگاری نوشته های عربی- اسلامی (که به مواریث مکتوب اسلامی نیز شهرت دارد) است.
گنجینه آثار علمی و پزشکی دوره تمدن اسلامی (جلد 10)

💡 برخی از افراد مانند فؤاد سزگین محقق علوم اسلامی و خاورشناس اهل ترکیه، یوری برگل تاریخ‌نگار اهل روسیه و پروفسور بازنشسته دانشگاه ایندیانا، نجیب مایل هروی محقق عرفان و ادبیات فارسی و اهل هرات افغانستان، عبدالحسین حائری کتاب‌شناس، فهرست‌نگار و نسخه‌پژوه ایرانی، در نگارش، دانش‌پژوه را بهترین منبع برای فهرست نگاری می‌دانند و در تحقیقات خود از فعالیت‌های او بهره بسیار بردند.

💡 به‌گفتهٔ کولبرگ و امیرمعزّی، نسخه‌های خطی قرآن تا به حال کمکی به یافتن قدیمی‌ترین نسخهٔ قرآن نکرده‌اند؛ اولین نسخهٔ خطی کامل قرآن از قرن سوم هجری/نهم میلادی است و هر چند قسمت‌های پراکنده‌ای از ادوار قبل‌تر هم وجود دارد اما همین پراکندگی باعث شده تاریخ دقیق نگارش‌شان را نتوان مشخص کرد. نسخه‌هایی از برخی قسمت‌های قرآن بر روی پاپیروس هم وجود دارد که گاه آن‌ها را به پایان قرن اول هجری یا آغاز قرن دوم نسبت داده‌اند اما این برآورد مورد اختلاف است. در نتیجه، برای یافتن شرایط و زمینه‌ای که منجر به نوشته‌شدن قرآن فعلی شد، باید از شیوه‌های دیگری استفاده کرد. در دههٔ ۱۹۶۰، نابیا ابوت و فؤاد سزگین این نظریه را مطرح کردند که نوشتن از دورهٔ پیش از اسلام نزد اعراب رایج بوده و بسط‌یافتن نسخهٔ متنی قرآن از صدر اسلام، به‌خصوص دورهٔ اموی (۴۰ تا ۱۳۲ هجری/۶۶۰ تا ۷۵۰ میلادی) آغاز شده‌است. گرگور شولر در تعداد زیادی مقاله نشان داد «نوشتن» لزوماً با «انتشار» یکسان نبوده و قرآن برای مدت‌ها به‌صورت شفاهی رواج داشته‌است. اساساً هدف از مکتوب‌کردن قرآن کمک به حافظهٔ قاریان بوده، نه پاس‌داشتن متن آن. کشف نسخه‌های خطی آثار افرادی مثل سیف بن عمر و عبد الرزاق صنعانی از قرن دوم هجری، نشان داده قدمت نگارش میان اعراب حداقل به آغاز قرن دوم/پایان قرن اول هجری می‌رسد.