حرف شرط و جزاء

حرف شرط و جزاء. [ ح َ ف ِ ش َ طُ ج َ ] ( ترکیب اضافی، اِ مرکب ) شمس قیس گوید: یائی است ملینه که در اواخر افعال معنی شرط و جزا دهد، چنانکه اگر بخواستی بدادمی، اگر بفروختی بخریدمی.و در صیغت تمنی نیز بیاید، چنانکه کاش بیامدی، کاشکی چنین بودی. ( المعجم فی معاییر اشعارالعجم ص 187 ).

💡 ان: تعبير به ان كه حرف شرط مشكوك است به جاى اذا كهحرف شرط مقطوع است با اين كه شرط در محل بحث بهدليل (ولن تفعلوا) مقطوع العدم است، از اين روست كه اولا طبق گمان معاندان سخن گفتهشود، و ثانيا جنبه تهكم داشته باشد.

💡 اما: جواب اما كه حرف شرط است، مجموعه جمله شرطيه فمن تبع هداى فلا خوفعليهم ولا هم يحزنون است؛ نظير اين كه به كسى گفته شود: اگر نزد ما آمدى درصورت قدرت اطعامت مى كنيم.(1029)

💡 در ترکیب شرطی، گزاره‌ای را که بعد از حرف شرط «اگر» و مانند آن قرار می‌گیرد، «مقدم» و گزارهٔ دیگر را که معمولاً با لفظ «آنگاه» همراه است، «تالی» می‌نامند. کلماتی مانند «اگر»، «هرگاه»، «چنانچه»، «در صورتی که» و… «ادات شرط» نام دارند.

💡 از جمله وظائف مرد در قبال همسرش اين است كه او را از دسترس بيگانگان دور نگهدارد واين مسئوليت را آن حضرت با حرف شرط بيان مى كند يعنى اگر قدرتش را دارى اين كاررا انجام بده، [اِن استَطَعتَ اَلا يَعرِفنَ غَيرَكَ فَاَفعَل ](273)